Traduko de Katulo 61
Classical
Enkonduko
En poemo 61, Katulo** skribis alian nuptan kanton**. Tiu poemo estas skribita en strofoj de diversaj longoj, kaj ili finiĝas per refreno al «Ho Himen Himeneo!» la dio de geedzeco. En linio unu Katulo skribas pri la loĝanto de Monto Helikono, kiu estas Himeno, la filo de Uranio. Li «forportas» la knabinon al ŝia fianĉo.
En linioj ses ĝis 15 Katulo parolas pri kiel Himeno havas aŭreolon de floroj kaj geedzan vualon same kiel flavan ŝuon sur sia blanka piedo. La dio vekiĝas, kantas kantojn kaj batas la grundon per siaj piedoj kaj ankaŭ skuas pinan torĉon. Tiam Katulo parolas pri kial Himeno estas tiel okupata: la geedziĝo de Vinia kaj Manlio. Vinia estas tiel bela kiel Venuso. Vinia venas kun bona aŭguro, kio estas bona por Manlio. Katulo tiam parolas pri kiel ŝi similas al la azia mirto kaj daŭrigas per la komparo dum pluraj linioj.
Tiam Katulo revenas al Himeno. Li diras al li forlasi sian kavernon kaj voki Vinia’n al ŝia geedziĝo. Li petas Himeno’n «ligi ŝian koron per amo» kaj uzas alian plantan komparon — komparante ŝian amon al alkroĉiĝanta hedero. Tiam, en linioj 36–40, Katulo revenas al la ideo de la needziĝintaj virgulinoj kaj ree ludas la refrenon «Ho Himeneo Himen!» por helpi la virgulinojn trovi edzojn. Esperante, Himeno aŭdos la alvokon kaj venos beni la geedziĝon, kaj tial la geedzeco, ĉar li estas la «kuniganto de honesta amo» kiel menciite en linio 45.
Katulo diras, ke Himeno estas la sola Dio inda esti alvokita de amantoj. Viroj devas kulti Himeno’n pli ol iun ajn alian dion. Kiam li estas alvokita, knabinoj malligas siajn vestaĵojn kaj fianĉoj aŭskultas timeme. Katulo aŭdace diras, ke eĉ Venuso ne povas rivali tion, kion Himeno faras, ĉar neniu povas ripozi krom se li estas satigita.
Carmen 61
| Linio | Latina teksto | Esperanta traduko |
|---|---|---|
| 1 | COLLIS o Heliconii | Ho loĝanto de la Helikona monto, |
| 2 | cultor, Vraniae genus, | filo de Uranio, |
| 3 | qui rapis teneram ad uirum | vi kiu forportas la teneran knabinon |
| 4 | uirginem, o Hymenaee Hymen, | al ŝia fianĉo, ho Himeneo Himen, |
| 5 | o Hymen Hymenaee; | ho Himen Himeneo! |
| 6 | cinge tempora floribus | Ĉirkaŭigu viajn tempiojn per la floroj |
| 7 | suaue olentis amaraci, | de bonodora majoramo, |
| 8 | flammeum cape laetus, huc | surmetu la geedzan vualon, ĉi tien, |
| 9 | huc ueni, niueo gerens | ĉi tien gaje venu, portante sur via neĝblanka |
| 10 | luteum pede soccum; | piedo la flavan ŝuon, |
| 11 | excitusque hilari die, | kaj vekiĝinta en tiu ĝoja tago, |
| 12 | nuptialia concinens | kantante per resonanta voĉo |
| 13 | uoce carmina tinnula, | la nuptajn kantojn, |
| 14 | pelle humum pedibus, manu | batu la grundon per viaj piedoj, |
| 15 | pineam quate taedam. | skuu per via mano la pinan torĉon. |
| 16 | namque Iunia Manlio, | Ĉar nun Vinia edziĝos kun Manlio, |
| 17 | qualis Idalium colens | Vinia tiel bela kiel Venuso |
| 18 | uenit ad Phrygium Venus | kiu loĝas en Idalio, kiam ŝi venis |
| 19 | iudicem, bona cum bona | al la frigia juĝisto; |
| 20 | nubet alite uirgo, | bona knabino kun bona aŭguro |
| 21 | floridis uelut enitens | kiel la azia mirto |
| 22 | myrtus Asia ramulis | brilanta per florantaj ŝosoj, |
| 23 | quos Hamadryades deae | kiun la hamadriadaj diinoj |
| 24 | ludicrum sibi roscido | per rosoza malsekeco nutras |
| 25 | nutriunt umore. | kiel ludilon por si mem. |
| 26 | quare age, huc aditum ferens, | Ĉi tien do, venu ĉi tien, rapidu |
| 27 | perge linquere Thespiae | forlasi la aoniajn kavernojn |
| 28 | rupis Aonios specus, | de la tespia roko, |
| 29 | nympha quos super irrigat | kiun la nimfo Aganipo aspergas |
| 30 | frigerans Aganippe. | per malvarmiga pluvo de supre; |
| 31 | ac domum dominam uoca | voku al ŝia hejmo la sinjorinon de la domo, |
| 32 | coniugis cupidam noui, | plena de deziro al sia fianĉo; |
| 33 | mentem amore reuinciens, | ligu ŝian koron per amo, |
| 34 | ut tenax hedera huc et huc | kiel ĉi-tie kaj tie la alkroĉiĝanta hedero |
| 35 | arborem implicat errans. | vagante ĉirkaŭbrakas la arbon. |
| 36 | uosque item simul, integrae | Vi ankaŭ kun mi, needziĝintaj |
| 37 | uirgines, quibus aduenit | virgulinoj, por kiuj simila tago |
| 38 | par dies, agite in modum | alvenas, venu, laŭmezure |
| 39 | dicite, o Hymenaee Hymen, | diru, «Ho Himeneo Himen, |
| 40 | o Hymen Hymenaee. | ho Himen Himeneo!» |
| 41 | ut libentius, audiens | por ke aŭdante sin alvokita |
| 42 | se citarier ad suum | al sia propra ofico, la dio venu |
| 43 | munus, huc aditum ferat | pli volonte ĉi tien, |
| 44 | dux bonae Veneris, boni | la heroldo de ĝentila Venuso, |
| 45 | coniugator amoris. | la kuniganto de honesta amo. |
| 46 | quis deus magis est ama- | Kiu dio estas pli inda esti alvokita |
| 47 | tis petendus amantibus? | de amantoj, kiuj estas amataj? |
| 48 | quem colent homines magis | kiun el la ĉielaj oni devas kulti |
| 49 | caelitum, o Hymenaee Hymen, | pli ol vin? Ho Himeneo Himen, |
| 50 | o Hymen Hymenaee? | ho Himen Himeneo! |
| 51 | te suis tremulus parens | Vin por siaj infanoj la aĝa patro |
| 52 | inuocat, tibi uirgines | alvokas, por vi la knabinoj malligas |
| 53 | zonula soluunt sinus, | siajn vestaĵojn de la zono: |
| 54 | te timens cupida nouos | por vi la fianĉo aŭskultas timeme |
| 55 | captat aure maritus. | per avida orelo. |
| 56 | tu fero iuueni in manus | Vi mem donas en la manojn |
| 57 | floridam ipse puellulam | de la fajra junulo la florantan knabinon |
| 58 | dedis a gremio suae | el la sino de ŝia patrino, |
| 59 | matris, o Hymenaee Hymen, | ho Himeneo Himen, |
| 60 | o Hymen Hymenaee. | ho Himen Himeneo! |
| 61 | nil potest sine te Venus, | Neniun plezuron Venuso povas preni |
| 62 | fama quod bona comprobet, | sen vi, tian kiel honesta famo |
| 63 | commodi capere, at potest | povas aprobi, sed povas |
| 64 | te uolente. quis huic deo | se vi volas. Kiu dio |
| 65 | compararier ausit? | kuraĝas egaligi sin kun tiu dio? |
| 66 | nulla quit sine te domus | Neniu domo sen vi povas |
| 67 | liberos dare, nec parens | doni infanojn, neniu gepatro ripozi |
| 68 | stirpe nitier; ac potest | sur sia idaro; sed ĉio estas bone |
| 69 | te uolente. quis huic deo | se vi volas. Kiu dio |
| 70 | compararier ausit? | kuraĝas egaligi sin kun tiu dio? |
| 71 | quae tuis careat sacris, | Lando, kiu mankus viajn sanktaĵojn |
| 72 | non queat dare praesides | ne povus produkti |
| 73 | terra finibus: at queat | gardantojn por siaj limoj — sed povus |
| 74 | te uolente. quis huic deo | se vi volas. Kiu dio |
| 75 | compararier ausit? | kuraĝas egaligi sin kun tiu dio? |
| 76 | claustra pandite ianuae. | malfermu la riglilojn de la pordo |
| 77 | uirgo adest. uiden ut faces | la nupto alvenas. Ĉu vi vidas kiel la torĉoj |
| 78 | splendidas quatiunt comas? | skuas siajn brilajn buklojn? |
| 79 | tardet ingenuus pudor. | nobla honto prokrastas… . |
| 80 | quem tamen magis audiens, | Tamen aŭskultante prefere tion ĉi, |
| 81 | flet quod ire necesse est. | ŝi ploras, ke ŝi devas iri. |
| 82 | flere desine. non tibi Au- | Ne ploru plu. Ne al vi, |
| 83 | runculeia periculum est, | Aŭrunkulejo, estas danĝero |
| 84 | ne qua femina pulcrior | ke ia pli bela virino |
| 85 | clarum ab Oceano diem | vidos la brilan tagon |
| 86 | uiderit uenientem. | venantan el la oceano. |
| 87 | talis in uario solet | Tiel en la gaja ĝardeno |
| 88 | diuitis domini hortulo | de riĉa posedanto |
| 89 | stare flos hyacinthinus. | staras hiacinta floro — |
| 90 | sed moraris, abit dies. | sed vi prokrastas, la tago pasas; |
| 91 | prodeas noua nupta. | eliru, ho nupto. |
| 92 | prodeas noua nupta, si | Eliru, ho nupto, se |
| 93 | iam uidetur, et audias | nun vi volas, kaj aŭdu |
| 94 | nostra uerba. uiden? faces | niajn vortojn. Vidu kiel la torĉoj |
| 95 | aureas quatiunt comas: | skuas siajn orajn buklojn! |
| 96 | prodeas noua nupta. | eliru, ho nupto. |
| 97 | non tuus leuis in mala | Via edzo ne volos, |
| 98 | deditus uir adultera, | malpeze donita al iu malbona amantino, |
| 99 | probra turpia persequens, | kaj sekvante hontindajn vojojn de malhonoro, |
| 100 | a tuis teneris uolet | deziri kuŝi for |
| 101 | secubare papillis, | de via mola sino. |
| 102 | lenta sed uelut adsitas | sed kiel la fleksebla vinberujo ĉirkaŭplektas |
| 103 | uitis implicat arbores, | la arbojn plantitajn proksime, |
| 104 | implicabitur in tuum | tiel li estos ĉirkaŭplektita en via |
| 105 | complexum. sed abit dies: | brako. Sed la tago pasas; |
| 106 | prodeas noua nupta. | eliru, ho nupto. |
| 107 | o cubile, quod omnibus | Ho nupta lito, al ĉiuj |
| 108 | [ … ] | [ … ] |
| 109 | [ … ] | [ … ] |
| 110 | [ … ] | [ … ] |
| 111 | candido pede lecti, | blanka piedo … lito, |
| 112 | quae tuo ueniunt ero, | Kiaj ĝojoj alvenas por via sinjoro, |
| 113 | quanta gaudia, quae uaga | ho kiaj ĝojoj scii en la pasanta |
| 114 | nocte, quae medio die | nokto, ĝojoj en la plena tago! — |
| 115 | gaudeat! sed abit dies: | sed la tago pasas; |
| 116 | prodeas noua nupta. | eliru, ho nupto. |
| 117 | tollite, o pueri, faces: | Levu alte la torĉojn, knaboj: |
| 118 | flammeum uideo uenire. | mi vidas la geedzan vualon alvenanta. |
| 119 | ite concinite in modum | Daŭrigu, kantu laŭmezure, |
| 120 | ’io Hymen Hymenaee io, | «Io Himen Himeneo io, |
| 121 | io Hymen Hymenaee.‘ | io Himen Himeneo!» |
| 122 | ne diu taceat procax | Ne silentu la gaja Fescenina |
| 123 | Fescennina iocatio, | ŝercado, |
| 124 | nec nuces pueris neget | lasu la ŝatatan knabon doni nuksojn al la sklavoj |
| 125 | desertum domini audiens | kiam li aŭdas, kiel lia sinjoro |
| 126 | concubinus amorem. | forlasis sian amon. |
| 127 | da nuces pueris, iners | Donu nuksojn al la sklavoj, |
| 128 | concubine! satis diu | ŝatato: via tempo pasis, |
| 129 | lusisti nucibus: lubet | vi ludis kun nuksoj sufiĉe longe: |
| 130 | iam seruire Talasio. | vi nun devas esti la servanto de Talasio. |
| 131 | concubine, nuces da. | Donu nuksojn, amata sklavo. |
| 132 | sordebant tibi uillicae, | Hodiaŭ kaj hieraŭ |
| 133 | concubine, hodie atque heri: | vi malestimis la kamparajn edzinojn, |
| 134 | nunc tuum cinerarius | nun la barbiro razas |
| 135 | tondet os. miser a miser | viajn vangojn. Malfeliĉa, ho! malfeliĉa |
| 136 | concubine, nuces da. | amanto, ĵetu la nuksojn! |
| 137 | diceris male te a tuis | Oni diros, ke vi, |
| 138 | unguentate glabris marite | parfumita fianĉo, estas malvolonta |
| 139 | abstinere, sed abstine. | cedi viajn malnovajn plezurojn; sed detenu vin |
| 140 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 141 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 142 | scimus haec tibi quae licent | Ni scias, ke vi konas |
| 143 | sola cognita, sed marito | neniujn kontraŭleĝajn ĝojojn: sed edzo |
| 144 | ista non eadem licent. | ne havas la saman liberecon. |
| 145 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 146 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 147 | nupta, tu quoque quae tuus | Vi ankaŭ, ho nupto, certigu, ke vi ne rifuzas |
| 148 | uir petet caue ne neges, | kion via edzo postulas, |
| 149 | ni petitum aliunde eat. | por ke li ne iru aliloken por trovi ĝin. |
| 150 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 151 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 152 | en tibi domus ut potens | Vidu kiom potenca kaj riĉa por vi |
| 153 | et beata uiri tui, | estas la domo de via edzo; |
| 154 | quae tibi sine seruiat | kontentiĝu esti sinjorino ĉi tie, |
| 155 | (io Hymen Hymenaee io, | (Io Himen Himeneo io, |
| 156 | io Hymen Hymenaee) | io Himen Himeneo!) |
| 157 | usque dum tremulum mouens | eĉ ĝis griza maljuneco, |
| 158 | cana tempus anilitas | skudante tremantan kapon, |
| 159 | omnia omnibus annuit. | kapjesas konsenton al ĉio por ĉiuj. |
| 160 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 161 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 162 | transfer omine cum bono | Portu trans la sojlon kun bona |
| 163 | limen aureolos pedes, | aŭguro viajn orajn piedojn, |
| 164 | rasilemque subi forem. | kaj eniru ene de la polurita pordo. |
| 165 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 166 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 167 | aspice intus ut accubans | Vidu kiel via edzo ene, |
| 168 | uir tuus Tyrio in toro | kuŝanta sur purpura kuŝejo, |
| 169 | totus immineat tibi. | estas tute avida je vi. |
| 170 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 171 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 172 | illi non minus ac tibi | En lia plej interna koro |
| 173 | pectore uritur intimo | ne malpli ol en la via brulas |
| 174 | flamma, sed penite magis. | la flamo, sed pli profunde ene. |
| 175 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 176 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 177 | mitte brachiolum teres, | Lasu iri, juna knabo, |
| 178 | praetextate, puellulae: | la glatan brakon de la knabino, |
| 179 | iam cubile adeat uiri. | lasu ŝin nun veni al la lito de ŝia edzo. |
| 180 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 181 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 182 | uos bonae senibus uiris | Vi, honestaj matronoj, bone edziĝintaj |
| 183 | cognitae bene feminae, | al antikvaj edzoj, |
| 184 | collocate puellulam. | metu la knabinon en ŝian lokon. |
| 185 | io Hymen Hymenaee io, | Io Himen Himeneo io, |
| 186 | io Hymen Hymenaee. | io Himen Himeneo! |
| 187 | iam licet uenias, marite: | Nun vi povas veni, fianĉo; |
| 188 | uxor in thalamo tibi est, | via edzino estas en la nupta ĉambro, |
| 189 | ore floridulo nitens, | brilanta per flora vizaĝo, |
| 190 | alba parthenice uelut | kiel blanka lekanto |
| 191 | luteumue papauer. | aŭ flava papavo. |
| 192 | at, marite, ita me iuuent | Sed, edzo, tiel la dioj helpu min, |
| 193 | caelites, nihilo minus | vi ne estas malpli bela, |
| 194 | pulcer es, neque te Venus | nek Venuso |
| 195 | neglegit. sed abit dies: | neglektas vin. Sed la tago pasas. |
| 196 | perge, ne remorare. | Daŭrigu do, ne prokrastu. |
| 197 | non diu remoratus es: | Ne longe vi prokrastis. |
| 198 | iam uenis. bona te Venus | Jam vi venas. Ke bonkora Venuso |
| 199 | iuuerit, quoniam palam | helpu vin, ĉar malkaŝe |
| 200 | quod cupis cupis, et bonum | vi prenas vian deziron kaj |
| 201 | non abscondis amorem. | ne kaŝas vian honestan amon. |
| 202 | ille pulueris Africi | Lasu lin unue kalkuli la nombron |
| 203 | siderumque micantium | de la polvo de Afriko |
| 204 | subducat numerum prius, | kaj de la brilantaj steloj, |
| 205 | qui uestri numerare uolt | kiu volus nombri |
| 206 | multa milia ludi. | la multajn milojn de viaj ĝojoj. |
| 207 | ludite ut lubet, et breui | Ludu kiel vi volas, kaj baldaŭ |
| 208 | liberos date. non decet | alportu infanojn. Ne taŭgas |
| 209 | tam uetus sine liberis | ke tiel malnova nomo estu sen infanoj |
| 210 | nomen esse, sed indidem | sed ke ili estu |
| 211 | semper ingenerari. | ĉiam naskitaj el la sama stoko. |
| 212 | Torquatus uolo paruulus | Mi volus vidi malgrandan Torkvaton, |
| 213 | matris e gremio suae | etendanta siajn bebajn manojn |
| 214 | porrigens teneras manus | el la sino de sia patrino, |
| 215 | dulce rideat ad patrem | rideti dolĉan rideton al sia patro |
| 216 | semihiante labello. | kun lipoj duone malfermitaj. |
| 217 | sit suo similis patri | Li estu simila al sia patro |
| 218 | Manlio et facile insciis | Manlio, kaj facile rekonata de ĉiuj, |
| 219 | noscitetur ab omnibus, | eĉ de tiuj, kiuj ne konas, |
| 220 | et pudicitiam suae | kaj deklari per sia vizaĝo |
| 221 | matris indicet ore. | la belan famon de sia patrino. |
| 222 | talis illius a bona | Tia laŭdo, ŝuldata al lia |
| 223 | matre laus genus approbet, | ĉasta patrino, aprobu lian devenon, |
| 224 | qualis unica ab optima | kiel por Telemako filo de Penelopo |
| 225 | matre Telemacho manet | restas senkompara la honoro |
| 226 | fama Penelopeo. | derivita de lia nobla patrino. |
| 227 | claudite ostia, uirgines: | Knabinoj, fermu la pordojn. |
| 228 | lusimus satis. at boni | Ni sufiĉe ŝercis. Sed vi, |
| 229 | coniuges, bene uiuite et | feliĉa paro, vivu feliĉe, |
| 230 | munere assiduo ualentem | kaj en via ofico ekzerciĝu ĝoje |
| 231 | exercete iuuentam. | vian viglan junecon. |
