Geo kaj ŝiaj Filinoj

En greka mitologio Geo kaj ŝiaj filinoj — Rea, Temiso kaj Diono — estis la plej fruaj teraj kaj patrinaj diinoj. Tiuj diinoj ludis decidajn rolojn en la Teogonio de Heziodo, kie ili faris aŭ forigis regantojn.

Geo

Geo (Γαἳα) estis vidata kiel la tero mem; ne estis diferenco inter la du. Ŝia nomo ankaŭ estis skribita Ge kaj Gaja, sed al la romanoj ŝi estis konata kiel Teluso aŭ Tero. Geo estis ne nur la ultima patrina diino; ŝi estis kreinta diino.

Geo naskiĝis kun Eroso (Amo) kaj Tartaro el Ĥaoso (praa abismo). Ili estis la unua fizika materio, kiu ekestis.

El ŝia utero fontis multaj gigantaj kaj potencaj infanoj. Aŭ sen vira partnero aŭ de Etero, Geo fariĝis la patrino de Uranuso (Ĉielo), Ponto (Maro) kaj Ourea (Montoj).

Per la edziĝo de Uranuso al sia propra patrino, li fariĝis la supera reganto de la universo. Geo kaj ŝia edzo/filo reprezentis la apartigon de ĉielo kaj tero.

Geo naskis la plimulton de la infanoj al Uranuso. Estis la Centmanoj (Hekatonkeiroj), la Ciklopsoj, la Titanidoj kaj la Gigantoj. De sia frato Tartaro ŝi naskis la plej potenca el siaj monstraj idoj, la Tifonon.

Uranuso falis ĉar li kolerigis sian patrinon kiam li enfermis kaj kaŝis iliajn infanojn, la Centmanojn kaj la Ciklopsojn, sub la profundo de la Tero (Geo). Tio kaŭzis al ŝi grandan doloron. Geo serĉis helpon de sia filo Krono, la plej juna kaj kuraĝa el la Titanidoj. Estis ŝi, kiu donis al sia filo la rikoltilon por emasculi sian filon/edzon.

Krono akiris potencon kaj regadon super la universo, sed li ankaŭ kolerigis sian patrinon kiam li rifuzis liberigi siajn enfermitajn fratojn. Geo estis donacita per divenado, kaj oni diris, ke ŝi estis la unua, kiu tenis la orakolon de Delfo. Do ŝi antaŭdiris al sia filo Krono, ke li falos pro sia filo. Timante, ke li perdos sian potencon al siaj infanoj, Krono formangis ĉiun infanon, kiun lia edzino/fratino Rea naskis al li. Geo kaj Rea helpis la plej junan filon de Krono, Zeŭson, renversi Kronon kaj la plimulton de la aliaj Titanidoj.

Kvankam Zeŭso liberigis la Centmanojn kaj la Ciklopsojn, la plimulto de la viraj Titanidoj restis malliberigitaj en Tartaro. Do Geo turniĝis kontraŭ sia nepo, kuraĝigante siajn aliajn infanojn, la Gigantojn kaj la Tifonon, batali kontraŭ la Olimpanoj. Tamen estis Geo, kiu antaŭdiris, kiel la Gigantoj povus esti venkitaj kun la helpo de la mortema heroo Heraklo.

Unu el la interesaj roloj de Geo estis ŝia divenado. Oni diris, ke ŝi estis la unua, kiu tenis la orakolon ĉe Delfo. Ŝi pasigis tiun respondecon al alia filino sia, Temiso. Temiso ankaŭ estis dirita esti terdiino same kiel la diino de ordo kaj justico.

Geo estis praa diino de la tero, kiu povis liberigi potencon sur iun ajn malsaĝan sufiĉe por kolerigi ŝin. Ŝi havis la potencon fari aŭ rompi reganton. Ŝi estis parte respondeca pri deponado de siaj du filoj (Uranuso kaj Krono), kaj preskaŭ sukcesis kontraŭ sia nepo (Zeŭso).

Geo ankaŭ naskis iujn infanojn al sia alia filo Ponto, la personigo de la maro. Geo estis la patrino de Nereo, Forkiso, Eŭribio, Taŭmaso kaj la marmonstro Ceto.

Ŝi ankaŭ naskis la giganton Antaeon al Posejdono. Antaeo kutime defiis, luktis kun kaj mortigis vojaĝantojn. La plimulto de la potenco de Antaeo venis de lia kontakto kun la tero. Antaeo estis virtuale nevenkebla ĝis Heraklo mortigis lin.

De Hefesto Geo estis la patrino de Eriĥtonio, kiam la semo de la forĝista dio falis sur la grundon.

Rea

Rea (Ῥεία), aŭ Ops aŭ Magna Mater, estis patrina diino. Ŝi foje estis identigita kun la frigia patrina diino Cibelo.

Rea estis unu el la Titanidoj, la infanoj de Geo kaj Uranuso. Ŝi estis la fratino de Krono kaj kiam li fariĝis la supera reganto de ĉielo kaj tero, li edziĝis al ŝi kaj ŝi fariĝis lia kunulino. Tamen la edziĝo ne estis feliĉa.

Kiam Geo antaŭdiris, ke Krono estos renversita de unu el siaj infanoj, Krono kanibalisme formangis ĉiun infanon, kiun Rea naskis al sia frato. Kvin sinsekvaj beboj estis formangitaj.

Timante perdi ĉiujn siajn infanojn, Rea kaŝis sian lastan infanon, filon nomatan Zeŭso, en kaverno de la monto de Kreto. Ŝi trompis sian edzon/fraton donante ŝtonon envolvitan en vindaĵo, trompante lin formangi la ŝtonon. Kun la helpo de sia patrino kaj avino, Zeŭso igis Kronon elĵeti siajn fratojn kaj fratinojn. Fine Zeŭso kaj liaj fratoj venkis Kronon kaj la plimulton de la viraj Titanidoj, enfermante ilin en Tartaro.

Rea estis respondeca pri la repaciĝo inter siaj infanoj Zeŭso kaj Demetro, donante certigon, ke Persefono pasigus du trionojn de jaro kun sia patrino Demetro, kaj nur unu trionon kun sia edzo Hadeso en Erebo (Submondo). Vidu Demetro kaj Persefono pri la mito de Demetro.

Temiso

Temiso (Θέμις) ankaŭ estis Titanidino kaj la filino de Geo. Temiso originale estis terdiino antaŭ ol ŝi fariĝis la diino de ordo kaj justico.

Temiso estis la dua edzino de Zeŭso, kaj naskis filinojn al li. Ŝi estis la patrino de tri diinoj konataj kiel Horoj aŭ la Sezonoj. Ŝi eble estis la patrino de la Moiraj aŭ Sortoj.

Laŭ Esĥilo kaj kelkaj aliaj aŭtoroj, Temiso estis la patrino de la Titanido Prometeo de sia frato Japeto.

Kiel terdiino ŝi foje estis nedistingebla de sia patrino (Geo). Kiel sia patrino, Temiso ankaŭ posedis la kapablon de divenado kaj tenis la orakolon de Delfo, kiun ŝia patrino donis al ŝi.

Estis Temiso, kiu diris al Deŭkaliono, filo de Prometeo, kiel li eble reloĝigus la Teron, post la Diluvo. Ŝi instrukciis al Deŭkaliono kaj Pirro kolekti la rokojn de la grundo kaj ĵeti la ŝtonojn malantaŭen, super siajn ŝultrojn. Kie la rokoj alteriĝis, homoj fontus el la grundo.

Estis Temiso, kiu antaŭdiris, ke ajna filo, kiun la mardiino Tetiso naskus, fariĝus pli granda kaj pli forta ol la patro. Tetiso nur rakontis tiun profetaĵon al Prometeo. Prometeo rifuzis malkaŝi tion al Zeŭso, kio estis granda negotiaĵo. Prometeo estis punita pro malkaŝi kiel fari fajron al la homaro. Prometeo nur rakontis tiun profetaĵon al Zeŭso post kiam Heraklo liberigis lin de esti ĉenita al la plej alta pinto de la Kaŭkazaj Montoj. Zeŭso, timante, ke li estos deponita de sia propra filo, haste edzinigis Tetison al mortema heroo Peleo. Tetiso fariĝis la patrino de Aĥilo.

Klare la profetaĵo de Temiso estis ligita al Prometeo, kio profitigis Prometeon aŭ rekte aŭ nerekte, tiel helpante la homaron.

Temiso poste cedus la orakolon al Apolono, kiam la juna dio maturiĝis. La plimulto de mitoj indikis, ke Apolono gajnis la orakolon kiam li mortigis la drakon aŭ serpenton Pitono.

Kiel la diino de ordo ŝi ankaŭ reprezentis la dian justicon. Ŝi ne nur reprezentis justicon en ĉielo kaj tero. Justico ankaŭ estis administrata en la Submondo. En la domajno de Hadeso tri viroj servis Temison kiel ŝiaj akompanantoj kaj juĝistoj en la Submondo: Eako filo de Zeŭso kaj Egino, Minoo kaj Radamanto filoj de Zeŭso kaj Eŭropo. Ili estis respondecaj pri juĝado de ĉiu mortemulo, kiu mortis, ĉu ili estu rekompencitaj aŭ punitaj en sia postvivo.

Diono

Mi eble ankaŭ devus mencii Dionon (Διώνη). Laŭ Homero Diono estis la patrino de Afrodito, kiu konsolis la amodiinon kiam Diomedo vundis ŝian filinon en Trojo.

Homero ne menciis la proprajn gepatrojn de Diono, sed Heziodo nomis ŝin la filino de Okeano kaj Tetiso. Tamen aliaj aŭtoroj, inkluzive de Apolodoro kaj Higino, diris, ke Diono estis Titanidino, kaj tiel ŝi estis filino de Uranuso kaj Geo.

La atributoj de Diono estas iom obskuraj, sed ŝi verŝajne estis patrina diino. Iuj kredis, ke Diono estis luna aŭ akva diino.

Kutime Hera estis vidata kiel la edzino kaj kunulino de Zeŭso, sed laŭ la tabuletoj de Lineara B la nomo de Diono estas ina ekvivalento de Zeŭso. Tio sugestas, ke Diono originale estis la kunulino de Zeŭso antaŭ ol Hera anstataŭis Dionon, kiam la helenaj grekoj komencis subpremi la patrinan diinon.