Morgan le Fay

Morgan le Fay estis la populara sorĉistino aŭ feina malsanktulino en la Arturaj legendoj.

Morgan le Fay estis la filino de Reĝo Gorlois (Hoel) de Kornvalo kaj Igraine. Plej ofte, Morgan estis identigita kiel la duonfratino de Arthur. Chrétien de Troyes kaj kelkaj aliaj aŭtoroj simple referis al ŝi kiel la fratino de Arthur, tamen. Ĝis la tempo de la Vulgata Ciklo, Morgan estis la duonfratino de Arthur, kaj la fratino de Morgawse kaj Elaine.

Laŭ unu aŭ du verkistoj, Morgan havis filon nomatan Mordred de sia propra duonfrato Arthur, sed plej multaj diris ke la patrino de Mordred estis la alia duonfratino de Arthur nomata Morgawse, la plej aĝa fratino de Morgan.

Estis eble ke Gawain ankaŭ estis ŝia filo, laŭ L’Âtre périlleux (La Danĝera Tombejo). La rakonto ne mencias Morgan laŭnome, sed estis skribite ke la patrino de Gawain estis feino. Morgan estis kutime nomata feino, ĉar ŝi estis konata kiel Morgan le Fay. Tamen, plej multaj tekstoj diras ke la patrino de Gawain estis Morgawse, la pli aĝa fratino de Morgan.

Geoffrey de Monmouth menciis Morgan kiel unu el la naŭ fratinoj, loĝantaj en Avalon [Vita Merlini, ĉ. 1151]. Ŝi faris sian unuan aperon ĉi tie sub la nomo Morgan. Ŝi estis sanigistino kaj havis la eksterordinaran kapablon flugi kaj transformi sin por simili ajnan alian personon aŭ aĵon. Arthur estis portita al Avalon de Taliesin, kie la reĝo estis sanigita de Morgan. Ĉi tie, ne ekzistis indiko pri ia rilato inter Arthur kaj Morgan kiel gefratoj, krom ke ŝi estis lia sanigistino.

Kelkaj kleruloj tiutempe diris ke Avalon situis ĉe Glastonbury, insulo meze de marĉejo. Gerald de Kimrio (floris en la 12-a jarcento) kredis la asertojn de la monaĥoj de Glastonbury ke Arthur ne estis portita tien al Glastonbury/Avalon por esti sanigita de Morgan, kiu estis lia kuzino, sed por esti entombigita apud Guinevere.

En la Erec kaj Enide de Chrétien de Troyes, Morgan le Fay estis amikino de Guingamar, sinjoro de Avalon. Guingamar estis unu el la gastoj ĉe la geedziĝo de Erec kaj Enide. Poste en la rakonto, Morgan estis menciita denove kiel fratino de Arthur kaj granda sanigistino. Ŝia nomo estis menciita denove en Kavaliro de la Leono, kie ŝia ungvento povis eĉ sanigi la frenezon de Yvain.

Tamen, en la kimra romanco Gerient en la Mabinogion, kiu estas esence la sama rakonto kiel Erec kaj Enide, Arthur efektive havis ĉefan kuraciston nomatan Morgan kiu sanigis la heroon, Gerient (Erec), sed ĉi tiu Morgan Tud estas klare viro, sen sanga parenceco al la reĝo.

---

Postaj rakontoj diris ke Morgan estis la edzino de Reĝo Urien kaj patrino de la heroo Owain (Yvain). Tamen, fruaj raportoj kiel tiuj de Geoffrey de Monmouth kaj Chrétien de Troyes neniam diris ion pri Yvain (Owain) estanta ŝia filo, kaj ankaŭ ne ekzistis indiko en ambaŭ raportoj ke Morgan estis edzinigita al Urien.

Laŭ la Vulgata Merlin, Urien edziniĝis al Morgan baldaŭ post kiam Arthur ricevis Excalibur de la Sinjorino de la Lago. Ilia filo estis Yvain, la heroo en la romanco de Chrétien, Kavaliro de la Leono. Ĉi tiu Yvain ne devus esti konfuzita kun alia filo de Urien kiu estis konata kiel Yvain la Bastardo. Ankaŭ notu ke en la rakonto de Chrétien, ne ekzistis parenceco inter Morgan kaj Yvain.

En la kimra mito, antaŭ la tempo de Geoffrey, Morgan estis identigita kun la diino Modron, la filino de la kimra dio Avallach kaj la patrino de Mabon, la kimra dio de juneco. En la Kimraj Triadoj, Modron estis edzinigita al Urien, reĝo de Rheged kaj patrino de Owain (Yvain) kaj filino nomata Morfudd. En la Arturaj legendoj, Modron kaj Morgan le Fay fariĝis unu kaj la sama persono ĉar ambaŭ estis edziniĝintaj al Reĝo Urien (frato de Reĝo Lot), kaj ambaŭ estis patrino de la heroo Owain (Yvain). Estas plej verŝajne ke la nomo de Modron estis ŝanĝita en Morgan kiam la legendo alvenis en Bretonion.

Morgan estis ankaŭ identigita kun alia bretona diino, Dahut aŭ Ahes, la princino kiu kaŭzis la detruon de sia urbo Ys. Dahut/Ahes estis originale bretona mara diino, kvankam postaj raportoj diris ke ŝi mortis kiam la maro inundis Ys, aŭ ke ŝi estis transformita en sirenon. Tamen, en Bretonio kaj aliloke Morgan estis kutime vira nomo.

En la fruaj legendoj la rolo de Morgan estis bonfaranta, uzante sian povon por sanigado. Ŝi estis la feina reĝino aŭ unu el la reĝinoj de Avalon. Oni diris ke ŝi lernis sian magion de Merlin. Malory diras ke Morgan lernis magion kiam ŝi estis en monaĥinejo [Le Morte d’Arthur, Libro I ĉapitro 2].

Ekzistas similecoj de Morgan kun la granda irlanda diino, Morrigan. Plej ofte Morgan aperis kiel bela juna virino, sed kelkfoje kiel maljuna malbela virino kiel en Gawain kaj la Verda Kavaliro, ĉ. 1350. Morrigan ankaŭ havis la saman kapablon formŝanĝi inter juna kaj maljuna, bela kaj malbela. Kiel Morrigan, ŝi kapablis transformi sin por simili iun ajn beston aŭ senvivaĵon.

Morgan le Fay respondecis pri la aventuro de Gawain de la dekapitigaj ludoj kun la Verda Kavaliro. Morgan donis al la Verda Kavaliro la kapablon postvivi post kiam lia kapo estis detranĉita. Morgan esperis ke ĉi tiu evento timigus Guinevere ĝismorte.

Ĝis la tempo de la Vulgata Ciklo kaj Proza Tristan, ŝia karaktero komencis ŝanĝiĝi, kaj ŝi fariĝis unu el la mortalaj malamikoj de Arthur kaj Guinevere. Ŝia rolo fariĝis pli sinistra; postaj verkistoj tendencis prezenti ŝin kiel malbonan kaj kalumniitan karakteron.

Ŝia malamo al Guinevere eble devenis de unu rakonto kiam ŝi servis kiel la ĉambelistino de la reĝino. Ŝi estis enamiĝinta al juna kavaliro kiu hazarde estis la kuzo de la reĝino. Morgan kaj la kavaliro estis amantoj ĝis Guinevere aŭdis pri ŝiaj rendevuoj, do la reĝino rompis ilian rilaton por eviti skandalon. Morgan neniam pardonis Guinevere pro ĉi tiu incidento kaj ŝi serĉis venĝon kontraŭ la reĝino. Post tio, Morgan iris serĉi Merlin, lernante magion kontraŭ oferti sian amon al la sorĉisto.

En la Vulgata Lancelot kaj la Morte d’Arthur de Malory, ŝi enamiĝis al Lancelot, kiun ŝi renkontis plurajn fojojn. Plurfoje ŝi enprizonis Lancelot, rifuzante liberigi lin ĝis la heroo fariĝu ŝia amanto. Ĉiufoje li rifuzis. Unufoje, ŝi forrabis Lancelot kune kun du aliaj reĝinoj kiuj ankaŭ estis potencaj sorĉistinoj (en la versio de Malory, kvar reĝinoj forrabis Lancelot). Vidu Sub la Pomarboj en la paĝo pri Lancelot.

---

Laŭ Malory, kiam Arthur estis mortanta, Morgan kaj tri aliaj sinjorinoj, Reĝino de la Nordgales kaj Reĝino de la Dezertejo kaj Nimue (Niniane), alvenis en nigra ŝipo. Morgan intencis preni Arthur al Avalon, kie ŝi povus sanigi la vundojn de sia frato. La Vulgata Mort Artu menciis nur Morgan kaj nespecifan nombron da sinjorinoj sur la ŝipo.

Geoffrey kaj Wace menciis ke Arthur iris al Avalon por esti sanigita, sed ne menciis Morgan aŭ ŝipon. Layamon skribis pri Arthur iranta sur boaton, sed sen Morgan. Tamen, li diris ke Argante, la feina reĝino de Avalon, sanigus la vundojn de la mortanta reĝo. Layamon priskribis Argante kiel tre radiantan elfon. Ĉu Morgan kaj Argante estis unu kaj la sama persono, ne estas tre klare.

---

Kiel mi diris antaŭe pri ŝia asocio kun la irlanda Morrigan, tio sugestis ke ŝi estis la diino de morto aŭ la diino de la Submondo (t.e. Avalon).

Laŭ bretona legendo, Mor signifas la “maron”, kio indikis ke Morgan estis mara diino.

Kion ajn ŝia nomo signifis aŭ kun kiuj diinoj ŝi estis identigita, Morgan estis potenca figuro kiel la Sinjorino de Avalon.