Libroj pri Reĝo Arturo
La arturaj legendoj ampleksas enorman korpuson de literaturo. Ekzistas multaj, multegaj libroj pri la legenda Reĝo Arturo, kaj mezepokaj kaj modernaj. Se vi volas pliprofundiĝi en tiuj legendoj, povas esti malfacile scii, kie komenci. Tiu ĉi artikolo prezentas superrigardon de kelkaj el la plej bonaj libroj disponeblaj por helpi vin lerni pri la legendoj de Reĝo Arturo, kaj ankaŭ pri la historio malantaŭ la legendoj.
Historia Regum Britanniae, de Godofredo de Monmouth
Unu aparte valora libro pri la legendoj de Reĝo Arturo devenas de la mezepoka epoko. Ĝin verkis monaĥo el Kimrio nomata Godofredo de Monmouth ĉirkaŭ 1137. Ĝi nomiĝas Historia Regum Britanniae, kio signifas Historio de la reĝoj de Britio. Godofredo asertis, ke ĝi estas traduko de «tre antikva libro» skribita en la brita lingvo (probable kimra aŭ bretona), kiun donis al li Walter, ĉefdiakono de Oksfordo.
La plimulto de la erudiciuloj ne kredas tiun aserton, kvankam kelkaj akceptas, ke li eble ricevis iom da kimra materialo de Walter, kun kiu li povis labori. Ĉiuokaze, lingvaj kaj tekstaj pruvoj montras klare, ke la verko de Godofredo efektive konservas multajn pli malnovajn kimrajn tradiciojn. Grandega parto de la libro estas dediĉita al la kariero de Reĝo Arturo. Fakte, proksimume duono de ĝi koncernas la periodon kutime nomatan la Artura Erao. Godofredo de Monmouth estis la unua persono, kiu prezentis rakonton pri la tuta kariero de Arturo.
La libro prezentas relative realisman vidon de Arturo, kontraste al la postaj mezepokaj legendoj. Ĝi priskribas Arturon kiel potencan reĝon, kun multaj reĝoj tra Britio kiel liaj aliancanoj. Ĝi priskribas liajn kampanjojn kontraŭ la saksoj, lian militon kontraŭ la romianoj, kaj la falon de lia regado dum la uzurpio de lia nevoo.
La Historia Regum Britanniae estas skribita en prozo kaj estas sufiĉe facile legebla. Disponas pluraj tradukoj, ekzemple la traduko de J. A. Giles (legebla interrete ĉi tie: https://en.wikisource.org/wiki/Six_Old_English_Chronicles/Geoffrey%27s_British_History) aŭ tiu de Lewis Thorpe.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/History-Kings-Britain-Classics/dp/0140441700/
Reĝo Arturo kaj liaj kavaliroj de la Ronda Tablo, de Roger Lancelyn Green
Multaj el la pli tradiciaj elementoj de la rakontoj pri Reĝo Arturo, kiel la Ronda Tablo, Lanceloto, la Glavo en la Ŝtono kaj la Sinjorino de la Lago, ne aperas en la arturaj legendoj ĝis post la libro de Godofredo de Monmouth. La moderna libro King Arthur and His Knights of the Round Table, de Roger Lancelyn Green, estas bonega retrakonto de la arturaj legendoj kun ĉiuj famaj, tradiciaj partoj de la legendo inkluzivitaj. Ĝi estas perfekta komencopunkto por iu ajn, kiu ĵus ekinteresiĝas pri la arturaj legendoj.
Green verkis tiun libron en 1953. Ĝi origine celis infanojn, sed ĝi fariĝis klasika eldono ŝatata de multaj, kiuj volas legi relative simplan kaj facile legeblan version de la legendo pri Arturo. Ĝi ĉefe baziĝas sur Le Morte d’Arthur de Sir Thomas Malory el la 15-a jarcento. Tamen ĝi ankaŭ inkluzivas rakontojn kaj detalojn el pli fruaj mezepokaj legendoj pri Reĝo Arturo.
Por iu ajn, kiu volas akiri simplan sed ampleksan superrigardon de la legendo pri Reĝo Arturo en ĝia plej tradicia formo, tiu ĉi libro estas ideala. Ĝi ankaŭ estas ideala por infanoj, ĉar ili ja estis la origina publiko de tiu libro.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/Knights-Everymans-Library-CHILDRENS-CLASSICS/dp/1857159101/
The New Arthurian Encyclopedia: New Edition, de Norris J. Lacy
Krom libroj, kiuj retrakontas la legendon pri Reĝo Arturo, ankaŭ libroj, kiuj analizas tiujn legendojn kaj ilian historian fonon, estas tre valoraj. Unu tia libro estas The New Arthurian Encyclopedia: New Edition, redaktita de Norris J. Lacy en 1995. Tiu masiva referencverko pritraktas ĉion, kio rilatas al la arturaj legendoj. Ĝi esploras la evolucion de la legendoj tra la jarcentoj. Ĝi ekzamenas, kiel tiuj legendoj aperis en literaturo, folkloro, kaj eĉ en arto kaj muziko.
The New Arthurian Encyclopedia ankaŭ analizas la historian fonon de la legendoj. Ĝi diskutas informojn, kiuj lumigas la faktojn, kiuj eble kuŝas malantaŭ certaj elementoj, kiel Camelot, Badon, kaj eĉ la historiecon de Arturo mem.
Ĝi estas tre scienca verko, kun kontribuoj de 130 fakuloj pri la temo. Ĝi estas desegnita por esti tiel ampleksa, ke neniu alia libro pri la arturaj legendoj bezoniĝas. Efektive, ĝi vaste konsideriĝas neprebla sur la breto de ĉiu amiko de Reĝo Arturo. Por iu ajn, kiu interesiĝas pri la arturaj legendoj — pri kiu ajn aspekto de ili — ĝi estus enorme valora.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/New-Arthurian-Encyclopedia-931/dp/0815323034
Oxford Guide to Arthurian Literature and Legend, de Alan Lupack
Esence rivalo de la supre menciita, Oxford Guide to Arthurian Literature and Legend estis publikigita de Alan Lupack en 2007. Same kiel la supre menciita, ĝi prezentas ampleksan superrigordon de la evoluo de la arturaj legendoj tra la jarcentoj, inkluzive de ilia apero en modernaj amaskomunikiloj.
Ĝi ankaŭ analizas la historian fonon de la legendoj kaj la diversajn teoriojn, kiuj estis prezentitaj pri Arturo. Ĝi enhavas vere enciklopedian klarigon de sennombraj roluloj, eventoj, lokoj kaj objektoj el la legendoj. Ĝi ankaŭ esploras historian kaj arkeologian pruvmaterialon, kiu rilatas al ili.
La aŭtoro, Alan Lupack, estas alte respektata aŭtoritato en la mondo de arturaj studoj. Li estas la kreinto de The Camelot Project, interreta datumbazo de informoj pri Reĝo Arturo. Sendube, lia referencverko pri Arturo estas tre utila por iu ajn, kiu volas lerni pri iu ajn parto de la legendoj de Arturo.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.com/Oxford-Arthurian-Literature-Legend-Reference/dp/019921509X
The Age of Arthur, de John Morris
Unu el la plej famaj libroj, kiuj analizas la arturajn legendojn, estas The Age of Arthur, publikigita de John Morris en 1973. Tiu verko esploras ne nur Arturon mem, sed la tutan periodon de 350 ĝis 650. Anstataŭ koncentriĝi pri la arturaj legendoj kiel tiaj, tiu verko provas malkovri kaj malkaŝi la veran historion de tiu erao.
Pro tiu kialo, multe pli da atento estas donita al figuroj, kiuj malofte aperas, se entute, en la tradiciaj legendoj pri Arturo. Ekzemple, ĝi diskutas historiajn figurojn kiel la reĝon Maelgwn kaj la monaĥon Gildas. La aŭtoro akceptas Arturon kiel historian personon kaj provas argumenti, kio eble efektive okazis en Britio dum lia regado.
Multaj erudiciuloj kritikis tiun verkon pro esti tro optimisma pri tio, kion la disponeblaj fontoj povas diri al ni. Anstataŭ akcepti la fontojn nur kiel montro de la kredoj de la homoj en la tempo, kiam tiuj fontoj estis skribitaj, Morris provis uzi tiujn fontojn por veni al historiaj konkludoj. Laŭ la opinio de multaj erudiciuloj, Morris iris tro for surbaze de tro malmulte da pruvoj. Tamen kelkaj el liaj argumentoj ankoraŭ estas konvinkaj.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.com/Age-Arthur-History-British-Phoenix/dp/1842124773
The World of Arthur, de Christopher Snyder
The World of Arthur havas similan titolon al la verko de Morris, sed ĝi estas tre malsama. Publikigita en 2000 kaj verkita de la historiisto Christopher Snyder, tiu libro pli fokusas sur la klarigo al la leganto, kio estas la arturaj legendoj kaj kiel ili evoluis tra la jarcentoj. Tiusence, ĝi estas multe pli proksima al The New Arthurian Encyclopedia kaj Oxford Guide to Arthurian Literature and Legend.
Tamen, malsame al tiuj masivaj referencverkoj, tiu ĉi estas multe pli vida kaj pli facile legebla. Ĝi estas plena de ilustraĵoj, mapoj, pentraĵoj kaj diversaj aliaj specoj de vidaj helpiloj. Por tiuj, kiuj ne ŝatas legi paĝon post paĝo da senfinaj alineoj, tiu ĉi eble estas la plej bona libro por lerni pri la legendoj de Reĝo Arturo, Merlino kaj Camelot.
Ĝi ankaŭ iom profundiĝas en historian pruvmaterialon, kiu rilatas al la legendoj. Tamen, malsame al John Morris, Christopher Snyder ne kredas, ke Arturo estis historia. La historia kaj arkeologia pruvmaterialo inkluzivita ĉi tie ĉefe koncernas partojn de la legendo, kiuj ne rilatas al Arturo mem.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.com/World-King-Arthur-Christopher-Snyder/dp/0500051046
La Britio de Arturo: Historio kaj Arkeologio 367–634 p.K., de Leslie Alcock
Verko tre simila al The Age of Arthur de John Morris, Arthur’s Britain: History and Archaeology AD 367–634 estis verkita de Leslie Alcock en 1972. Tiu libro esploras la pruvmaterialon koncerne la periodon inter la kvara kaj la sepa jarcentoj, surbaze de arkeologio kaj literaturaj fontoj. Li skizas, kion la disponebla pruvmaterialo rivelas pri tio, kiel estis la vivo en Britio dum la tempo de Arturo.
Kiel Morris, Alcock akceptis Arturon kiel historian figuron en tiu libro (pli poste en la vivo, li esprimis pli da dubo pri la afero). Li estis forta subtenanto de la ligo de Arturo al Cadbury Castle, kiu estis identigita kiel Camelot jam antaŭ jarcentoj. Alcock estis la arkeologo, kiu gvidis la masivan fosadon de tiu loko antaŭ kelkaj jardekoj kaj malkaŝis ĝian gravecon en la postromia Britio. Tiu ligo, kaj ankaŭ alia arkeologia pruvmaterialo, estas klarigita en tiu libro.
Tamen, oni devas noti, ke tiu ne estas aparte facile legebla libro. Ĝi estas tre akademia. Tiu ne nepre estas malbona afero, sed la ordinara amiko de Arturo eble malfacilos resti engaĝita provante legi ĝin. Tamen, por tiuj kun pasia intereso pri la temo, tio ne devus esti malhelpo.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.com/Arthurs-Britain-Classic-History-Leslie/dp/0141390697/
The Arthur of the Welsh: The Arthurian Legend in Medieval Welsh Literature, de Rachel Bromwich, A. O. H. Jarmon kaj Brynley F. Roberts
Eĉ pli akademia libro estas The Arthur of the Welsh: The Arthurian Legend in Medieval Welsh Literature. Ĝin redaktis Rachel Bromwich, A. O. H. Jarmon kaj Brynley F. Roberts, kaj ĝi estis publikigita en 1991. Ĝi estas kolekto de eseoj de 12 malsamaj kontribuantoj, multaj el kiuj estas gigantoj en la mondo de arturaj studoj.
Rachel Bromwich mem, krom esti unu el la ĝeneralaj redaktoroj, verkis du el la eseoj. Patrick Sims-Williams ankaŭ verkis unu el ili. Ambaŭ erudiciuloj estas enorme respektataj akademianoj en la studo de mezepoka Britio. Tiu ĉi estas enorme valora kaj bone respektata libro pri la afero de la historieco de Arturo kaj la evoluo de la artura legendo ene de mezepokaj kimraj tekstoj (kiuj estas inter la plej gravaj rilate al la demando pri la historieco de Arturo).
Tiu verko ne hezitas pri la akademiaj komplikaĵoj kaj detaloj, do ĝi ne estas la ideala libro por iu kun nur pasia intereso pri Arturo. Nek ĝi estas ideala por iu, kiu ĵus komencas esplori la temon. Tamen, por iu, kiu jam konas la legendojn kaj la debatojn ĉirkaŭ certaj aspektoj de tiu afero, ĝi provizus veran riĉaĵon da informoj.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/Arthur-Welsh-Arthurian-Medieval-Literature/dp/0708313078
The Discovery of King Arthur, de Geoffrey Ashe
En 1985, la brita historiisto Geoffrey Ashe verkis The Discovery of King Arthur. Ĝi prezentas tion, kio montriĝis unu el la plej popularaj teorioj pri Arturo. Anstataŭ prezenti superrigordon de la arturaj legendoj aŭ de la mondo, en kiu Arturo vivis, tiu libro fokusas sur historia klarigo de unu specifa aspekto de la legendoj.
Dum plej multaj libroj pri la «historia» Arturo fokusas liajn kampanjojn kontraŭ la saksoj, tiu libro analizas la legendojn pri Arturo batalanta sur la kontinento kontraŭ la romianoj. Ashe konkludis, ke tiu legendo devas havi historian bazon, kiom ajn distorditan aŭ ornamiĝintan. Tiu libro argumentas, ke la origino de tiu legendo kuŝas ĉe Riothamus.
Riothamus estis historia reĝo de la britonoj, kiu estas registrita kiel batalinta batalon en Gaŭlio kontraŭ la visigotoj. Ashe argumentas, ke tiu legeno kreskis en la legendon poste registritan de Godofredo de Monmouth. Kvankam tio ne konvinkis la plej multajn erudiciulojn, estas kelkaj, kiuj ja akceptas Riothamus kiel la historian nukleon, tiel dirante, de Reĝo Arturo.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/Discovery-King-Arthur-Geoffrey-Ashe/dp/0750942118/
Reĝo Arturo: La viro, kiu konkeris Eŭropon, de Caleb Howells
Sekvante aliron similan al tiu de Geoffrey Ashe, Caleb Howells konkludas en King Arthur: The Man Who Conquered Europe, publikigita en 2019, ke la legendo pri Arturo batalanta militon kontraŭ la romianoj en Eŭropo devas havi historian bazon. Malsame al Ashe, tiu libro argumentas, ke la kariero de Riothamus ne estas sufiĉe simila al tiu de Arturo por esti la bazo de la legendo.
Tiu libro prezentas argumenton, ke la origino de tiu legendo kuŝas ĉe la uzurpio de Magnus Maximus en la Okcidenta Romia Imperio. Aparte, ĝi provas ligi la legendan Arturon kun Andragathius, la kavaleria komandanto de Magnus Maximus kaj ĝenerala estro de la armeo.
Kvankam kelkaj antaŭaj erudiciuloj jam rekonis la eblan konekton inter tiu historia evento kaj la legendo de Arturo, tiu libro estas la unua, kiu prezentas detalan, paŝon-post-paŝan komparon de la artura legendo kun la uzurpio de Maximus. Per tio, ĝi provas malkaŝi la originon de ĉiu aparta epizodo en la legendo pri Arturo konkeranta Eŭropon.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/King-Arthur-Man-Conquered-Europe/dp/1445690837/
Reĝo Arturo: Homo aŭ mito?, de Tony Sullivan
En 2020, la esploristo Tony Sullivan verkis King Arthur: Man or Myth? Tiu libro ne argumentas favore al iu ajn specifa teorio. Pli bone, ĝi analizas la diversajn teoriojn pri la historieco de Arturo kaj prezentas la pruvmaterialon al la leganto. La aŭtoro forte penas esti neŭtrala pri la afero, ne favorante unu flankon super la alia.
Tiu libro ankaŭ ekzamenas asertojn koncerne la identecon de Arturo. Kiel ĉe la du supre menciitaj libroj, multaj esploristoj identigis Arturon kun specifaj personoj konataj el pli samtempaj registroj. En tiu libro, Sullivan prezentas tiujn argumentojn al la leganto kaj ankaŭ montras la kontraŭargumentojn, permesante al la leganto formi sian propran opinion pri ilia valideco.
Tiu ĉi estas valora libro por iu ajn, kiu interesiĝas pri la ebla vero malantaŭ Arturo. Anstataŭ fari iujn ajn sensaciajn asertojn, tiu libro helpas la leganton pripensi la diversajn teoriojn zorge kaj singarde.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/King-Arthur-Myth-Tony-Sullivan/dp/1526763672/
Reĝo Arturo: La kreado de la legendo, de Nicholas J Higham
En 2018, la erudiciulo Nicholas Higham verkis King Arthur: The Making of the Legend. Tiu libro forte argumentas kontraŭ la konkludo, ke Arturo estis historia. Pli bone, Higham argumentas, ke Arturo tute neniam ekzistis, kaj ke la legendo pri li estis evoluigita de mezepokaj verkistoj kun klaraj politikaj motivoj.
Higham analizas la pruvmaterialon prezentitan de tiuj, kiuj kredas, ke Arturo estis reala, kritikante ĉion el ĝi kiel malvalida. Li ankaŭ ekzamenas la diversajn teoriojn pri la identeco de Arturo. Li prezentas al la leganto la supozatan pruvmaterialon por tiuj identigoj, same kiel Sullivan supre. Tamen Higham estas multe pli kritika pri ili, preskaŭ fierece.
Li provas malmunti tiujn teoriojn en sia tuto kaj montri, ke Arturo ne povas esti identigita kun iu ajn konata historia figuro. Por iu ajn, kiu volas vidi la pli kritikan flankon de la debato kaj la argumentojn kontraŭ la ekzisto de Arturo, tiu ĉi estas ŝlosila libro por legi.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.co.uk/King-Arthur-N-J-Higham/dp/0300210922/
La regado de Arturo: De historio al legendo, de Christopher Gidlow
Christopher Gidlow verkis The Reign of Arthur: From History to Legend en 2005. Tiu ĉi estas esence la speguligo de la supre menciita libro de Nicholas Higham. Ĝi argumentas potence, ke ekzistas ĉiu kialo por akcepti Reĝon Arturon kiel historian figuron. Malproksime de esti malkongrua kun la plej fruaj registroj, tia konkludo fakte estas la plej logia vidalvide de la fontoj.
La libro de Gidlow fokusas la tekstpruvmaterialon prefere ol la arkeologian flankon de la afero. Ĝi ekzamenas la plej fruan raporton pri la erao de Arturo, frumezepoka fonto, kiu fifame ne mencias Arturon mem, kaj provas montri, kiel la informoj tie ĉi estas tute kongruaj kun la arturaj legendoj.
Estas grave akiri ambaŭ flankojn de la argumento, do kune kun la supre menciita libro de Higham, tiu ĉi estas grava rimedo por iu ajn, kiu volas esplori, ĉu Arturo vere ekzistis aŭ ne.
Ligo al Amazon: https://www.amazon.com/Reign-Arthur-History-Legend/dp/0750934190
