Tyr

Unumana dio de milito. Tyr eble estis la filo de Odino kaj de Frigg aŭ de la gigantino Fjörgyn (Fjorgyn), kaj pli juna frato de Toro. Snorri Sturluson diras, ke lia patro estis Odino en la kenningo de Tyr. Alie li estis konata kiel la filo de la giganto Hymir, precipe en la poemo nomita Hymiskvida de la Poezia Edda.

Tyr ŝajnis esti unu el la plej fruaj dioj adorataj de la teŭtona popolo, konata kiel Tiw aŭ Tiwaz. Tiwaz (Tyr) estis la plej grava dio por la germanoj en la pinto de romia potenco, kiel la ĉefa ĉieldio, la dio de milito kaj justeco. En Skandinavio tamen Odino anstataŭis Tyron kiel supera dio. Odino heredis multajn el la devoj de Tiwaz kiel milito-dio, reduktante Tyron al duaranga rolo.

Tyr ankaŭ estis la patrona dio de justeco kaj de la formaleco de milito, precipe de justaj traktatoj. Tyr havis reputacion de teni sian ĵuron — garantio de bona fido. Li ofte estis vidata portante aŭ glavon aŭ lancon de justeco.

Male al la greka dio Areso, Tyr estis la plej kuraĝa el ĉiuj dioj. Li estis la dio de kuraĝo kaj aŭdaco. Tyr oferdonis sian manon en frua renkonto kun Fenrir, idaro de Loki kaj la gigantino Angerboda. Por ligi Fenriron, la dioj ŝajnigis ludi ludon kun la monstro; Tyr metis sian manon en la buŝon de la giganta lupo. Tamen kiam Fenrir malkovris, ke li estis trompita kaj ke tute ne estis ludo, li mordis for la manon de Tyr. Poste Tyr estis konata kiel la Unumana kaj kiel nutranto de la lupo.

En la Lokasenna Loki ne nur akuzis Tyron pri malhonesteco en interkonsentoj, ĉar li perdis sian dekstran manon al Fenrir, sed ankaŭ diris al Tyr, ke lia edzino havis amrilaton kun li (Loki). Tiu sen nomo edzino naskis la filon de Loki.

Tyr mortis pro vundoj dum sia batalo kontraŭ Garm; giganta inferhundo, kiun li mortigis ĉe Ragnarök (Ragnarok).

La romanoj identigis Tyron aŭ Tiwazon (germana) kun sia propra dio de milito, Marso (Areso). Ili ambaŭ estis celebrataj mardo (la tago de Tyr).