Kalisto

Kalisto estis la filino de Likaono (Λυκάων), frua reĝo de Arkadio. Unu verkisto asertis, ke ŝi estis la filino de Nikteo (Νυκεύς) aŭ de Keteo, sed kutime Likaono estis nomita kiel ŝia patro.

Kalisto estis kunulino de Artemiso kaj volis resti virgulino kiel sia diino. En tiu tempo Kalisto estis la preferata kunulino kaj ĉasistino de Artemiso.

Tamen Zeŭso vidis ŝin kaj enamiĝis al la diino. Malgraŭ ŝia deziro resti virgulino, Zeŭso perfortis ŝin. Kalisto ne povis forpuŝi la potencan dion. Kutime oni diris, ke Zeŭso alprenis la formon de la diino Artemiso (aŭ foje la formon de Apolono, frato de Artemiso), esperante kaŝi sian malfidelecon de sia ĵaluza edzino Hera, kiam li perfortis la knabinon Kalisto. Tiel Kalisto gravediĝis.

Ekzistas multaj versioj pri tio, kio okazis post kiam Zeŭso delogis Kaliston. La romia verkisto Ovidio donis la plej plenan kaj koheran rakonton.

Kalisto estis malespera pro tio, kio okazis al ŝi. Unue ŝi provis eviti sian diinon kaj siajn kunulinojn. Poste ŝi ree aliĝis al Artemiso kaj sukcesis kaŝi sian staton dum preskaŭ naŭ monatoj.

Iun tagon, dum ĉasado, Artemiso decidis bani sin en la rivereto ĉe la bosko. Artemiso invitis ĉiujn siajn kunulinojn aliĝi al ŝi en la milda rivereto. Kontraŭvole Kalisto demetis sian tunicon, malkaŝante sian gravedecon. Artemiso ekfuriozis pro la vido kaj ordonis al la senkulpa ĉasistino foriri. Kalisto fuĝis de sia diino. En la arbaro ŝi naskis filon, kiu ricevis la nomon Arkaso (Ἀρκάς).

Hera sciis, ke Kalisto portas la nenaskitan infanon de Zeŭso, kaj decidis puni la malfeliĉan ĉasistinon transformante ŝin en urson.

Dek kvin jarojn poste Arkaso kreskis kaj fariĝis granda ĉasisto kiel sia patrino. Arkaso ĉasis en la arbaro kun siaj kunuloj kiam li renkontis la urson. Kalisto tuj rekonis sian filon, sed Arkaso ne rekonis sian patrinon en la formo de la urso. Unue Arkaso ektimis pro la urso kaj estis konfuzita pro ŝia stranga konduto. Kiam Kalisto alproksimiĝis al sia filo kun la intenco ĉirkaŭbraki lin, Arkaso pensis, ke la urso pretas ataki lin. Arkaso estus mortiginta sian patrinon per sia lanco, kiam ŝi komprenis, ke li ne rekonas ŝin en tiu formo. Kalisto fuĝis de sia filo.

Arkaso kaj liaj kunuloj tuj ekpersekutis la malfeliĉan urson. Arkaso sukcesis kapti la urson kaj estus ĵetinta sian ĵetlancon kontraŭ sian patrinon, se Zeŭso ne intervenus. Zeŭso deflankigis la mortigan lancon. La dio sendis ventoturbinon, kiu forportis la patrinon kaj la filon en la ĉielon, kie Zeŭso metis ilin en la noktan ĉielon kiel la konstelaciojn de la «Granda Urso» (Arctos en la greka; la moderna nomo estas Ursa Major) kaj la «Urso-Gardisto» (Arctophylax en la greka; la moderna nomo estas Boötes (Ĉaristo)).

Tio forte ofendis Heran, ĉar ŝia edzo donis al ŝia rivalino kaj al sia idaro tian altan honoron. Hera iris al la Titanidoj Okeano kaj Tetiso, siaj adoptaj gepatroj, petante, ke la konstelacioj neniam banu sin en la akvo de Okeano. Okeano konsentis. Tiel la konstelacio de la Granda Urso neniam subiras kun la aliaj steloj.

---

Laŭ Heziodo en La Astronomio, Artemiso malkovris Kaliston dum ili banis sin kune, tre simila al la rakonto de Ovidio. Ĉi tie estis Artemiso, kiu transformis Kaliston en urson kiam ŝi vidis, ke la ĉasistino estas graveda. Kalisto naskis Arkason ankoraŭ en la formo de urso. Kaprobredisto trovis la infanon kaj donis Arkason al Likaono, la patro de Kalisto. Kiel en la versio de Ovidio, Arkaso estis ekstere ĉasanta ursojn kaj nekonscie persekutis sian patrinon. Antaŭ ol li povis mortigi sian patrinon, Zeŭso savis ŝin kaj metis ŝin en la ĉielon kiel konstelacion.

Ankaŭ laŭ Apolodoro estis Zeŭso, kiu transformis Kaliston en urson por kaŝi sian malfidelecon de sia edzino Hera. Hera persvadis Artemison pafi Kaliston, aŭ Artemiso mortigis Kaliston, ĉar la malfeliĉa knabino ne sukcesis konservi sian virgecon. Kalisto estis mortigita mallonge post kiam ŝi naskis Arkason. La nimfo Majo edukis la filon de Zeŭso; estis Majo, kiu nomis la filon de Kalisto Arkaso. Majo estis la filino de Atlaso kaj patrino de la mesaĝista dio Hermeso. Zeŭso metis Kaliston en la ĉielojn kiel la konstelacion de la Granda Urso.

---

Pri Arkaso lia sorto estis malsama. Lia avo Likaono volis provi la ĉioscion de la dio, kiam Zeŭso venis viziti la reĝon en Likeo. Likaono murdis Arkason kaj provis servi la karnon de la knabo al Zeŭso. Zeŭso punis Likaonon transformante la reĝon en lupon. Zeŭso metis sian filon Arkason en la ĉielon proksime de sia patrino (Granda Urso) kiel la konstelacion nomatan Urso-Gardisto (Boötes). Laŭ Apolodoro Arkaso fariĝis la reĝo de Arkadio, regiono nomita laŭ li. Li edziĝis al Leaneira, la filino de Amiklaso, kaj havis du filojn: Elato kaj Afeidaso.

La versio de Ovidio pri Likaono iom malsamis de tiu de Heziodo. Ne estis Arkaso, kiun li mortigis, sed iu nenomita ostaĝo de Likaono (en la versio de Apolodoro estis la same malpiaj kvindek filoj de Likaono, kiuj mortigis iun nekonatan infanon). Kiam la malpia reĝo servis homan karnon antaŭ Zeŭso, la dio uzis siajn fulmojn por detrui la hejmon de Likaono. En la versio de Apolodoro li mortigis ĉiujn filojn de Likaono (krom la plej junan, Niktimo). Likaono fuĝis en la proksiman arbaron, kie Zeŭso ŝanĝis lin en lupon.

El pluraj diversaj fontoj (inkluzive de Ovidio) oni diris, ke Zeŭso alportis la grandan diluvon por detrui la homaron pro la krimo de Likaono (vidu Diluvo en la paĝo pri Kreo pri la diluvo).

---

Higino donas plurajn diversajn versiojn pri kiu transformis Kaliston. Higino donas la samajn detalojn kiel Heziodo kaj Ovidio pri tio, kiel Artemiso malkovris la gravedecon de Kalisto dum banado. Kiel mi diris pli frue, Ovidio diris, ke Artemiso nur forpelis Kaliston el sia vido, dum Heziodo diris, ke estis Artemiso, kiu transformis Kaliston en urson.

Higino tiam asertis, ke li havis alian fonton, kiu aldonis iomete da tordiĝo al la versio de Heziodo. Kiam ili banis sin, Artemiso demandis sian ĉasistinon, kiel ŝi gravediĝis. Ĉar Zeŭso perfortis ŝin dum li estis en la formo de Artemiso, Kalisto kulpigis la diinon pro sia stato. La respondo kaj akuzo de Kalisto kolerigis kaj humiligis Artemison, do la diino transformis la knabinon en urson. Denove estis Zeŭso, kiu metis la patrinon kaj la filon en la ĉielojn kiel konstelaciojn.

En ankoraŭ alia versio Higino diris, ke estis Hera, kiu transformis ŝin en urson, kaj Artemiso, kiu nekonscie mortigis Kaliston. Kiam Artemiso rekonis, kiun ŝi mortigis, estis fakte ŝi, kiu metis ŝin en la ĉielon kiel konstelacion.

Kiel vi povas vidi, ekzistas multaj variantoj de tiu mito pri Kalisto. La sola konstanta afero pri la rakonto estas, ke Zeŭso faris ŝin graveda kaj ŝi havis filon nomatan Arkaso, kaj ankaŭ ke ŝi estis transformita en urson kaj ke ŝi poste fariĝis konstelacio. Kiu transformis ŝin en urson aŭ en konstelacion diversis de unu verkisto al alia.