Taliesin

Taliesin estas nomo kiu aperis ofte en kimra mito kaj legendo, kiel majstra bardo. Tamen Taliesin ankaŭ eble estas historia figuro kiu vivis en la sesa jarcento p.K., kiel menciite de Nennius, historiisto de la 9-a jarcento. Ĉi tie vi trovos la mitologian Taliesin same kiel iujn notojn pri la historia Taliesin.

La sekvanta rakonto pri Taliesin ne aperas en la fruaj manuskriptoj kiuj enhavis la rakontojn de la Mabinogion (la Blanka Libro de Rhydderch (ĉ. 1325) kaj la Ruĝa Libro de Hergest (ĉ. 1400)).

Estis Lady Charlotte Guest kiu inkludis la Hanes Taliesin (Rakonton de Taliesin) en sia traduko de la Mabinogion. La Hanes Taliesin ŝajnis esti malfrua aldono al la Mabinogion; ĝi verŝajne estis verkita de Llywelyn Siôn (ĉ. 1615). Aliaj tradukoj de la Mabinogion ofte ne enhavas la historion de Taliesin.

Por aliaj informoj pri Taliesin, vidu Taliesin en la paĝo de Bardoj.

• Ceridwen kaj Gwyon Bach
• Trovito
• Taliesin la Bardo

Ceridwen kaj Gwyon Bach

En Lago Tegid, estis viro nomita Tegil Voel kiu vivis kun sia edzino Ceridwen, la diino aŭ granda sorĉistino. Ili havis belan filinon nomitan Creirwy, la plej bela virino surtera. Ceridwen ankaŭ estis la patrino de filo nomita Morfran ab Tegil (aŭ Morvran, “granda korvo”), kiu poste iĝos unu el la militistoj de Arturo en la rakonto de Culwch kaj Olwen, kaj estis kunulo en la serĉado de Culwch por gajni Olwen.

Ceridwen ankaŭ havis trian filon nomitan Afagddu aŭ Avagddu (“absoluta mallumo”). Afagddu estis tiel terure malbela ke ŝi timis ke li neniam estos akceptita inter viroj de nobla naskiĝo, krom se li iĝus granda bardo.

Vidu Genealogio: Familio de Ceridwen kaj Taliesin (genealogio).

Ceridwen decidis uzi sian magion por igi Afagddu la plej granda bardo de ĉiuj tempoj. El la libroj de la Fferyllt, ŝi ekbolis Kaldronon de Inspiro konatan kiel Amen. Ŝia filo gajnus la scion de poezio kaj scienco el nur tri gutoj de Inspiro. La cetera likvaĵo estus venena.

Tamen, por fari la mikstaĵon de Inspiro, la kaldrono bezonis boli kaj esti miksata dum tuta jaro kaj unu tago. Dum Ceridwen kolektis herbojn por la necesaj ingrediencoj, ŝi taskis blindulon nomitan Morda por teni la fajron konstante bruligata, dum alia viro nomita Gwyon Bach (aŭ Gwion Bach), la filo de Gwerang de Llanfair en Caereinion (Powys), devis miksi la kaldronon.

En la lasta tago dum Ceridwen kolektis la lastajn herbojn, tri gutoj el la kaldrono elŝprucis sur la fingron de Gwyon. Lia normala reago al la brulego de la bolanta likvaĵo estis meti sian fingron en sian buŝon. Tuj, Gwyon gajnis la tutan scion kaj poezion en la mondo el la sorĉitaj gutoj. Gwyon Bach ankaŭ sciis ke Ceridwen mortigos lin pro kolero, do li fuĝis.

La kaldrono frakasiĝis kiam Gwyon ĉesis miksi la preparaĵon, venenante la ĉevalojn de Gwyddno Garanhir. Ceridwen revenis al la kaldrono por trovi ke ŝia unu-jara laboro estis ruinigita. La diino frapis Morda je la kapo per lignoŝtipo, ĝis unu el liaj okuloj elfalis. Morda petegis al Ceridwen ke li estas senkulpa. Komprenante ke Morda diras la veron, Ceridwen tuj ekserĉis Gwyon Bach por mortigi lin.

Kiam Gwyon Bach vidis Ceridwen persekutantan lin, per sia nova scio Gwyon transformiĝis en leporon. Ceridwen, kiu ankaŭ havis la kapablon de formŝanĝiĝo, transformiĝis en leporhundon kaj persekutis sian predon. Komprenante ke li ne povas elteni pli ol la ĉashundo (Ceridwen), Gwyon transformis sin en fiŝon kiam li saltis en la riveron; sed Ceridwen naĝis post li en la formo de lutro. Kiam li sentis ke li svenos pro elĉerpiĝo, Gwyon flugis el la akvo kiel birdo, dum Ceridwen persekutis lin kiel akcipitro.

Ceridwen preskaŭ kaptis lin, kiam li pensis ke li eskapos per transformiĝo en greneron da tritiko, falante inter la amasojn da tritiko en garbejo. Tamen, li ne povis pli ruzigi ol Ceridwen, kiu tuj transformis sin en altkrestan nigran kokinon.

Post kiam ŝi trovis la greneron (Gwyon), Ceridwen tuj englutis la malfeliĉan Gwyon Bach. Sed la granda diino Ceridwen gravedíĝis kiel rezulto de la englutado de Gwyon.

Naŭ monatojn poste, Ceridwen naskis filon. Antaŭe, ŝi intencis mortigi la naskitan infanon (verŝajne ĉar li fakte estis enkarniĝo de Gwyon Bach), sed Ceridwen trovis ke li estas tiel bela ke ŝi ne havis la koron por mortigi sian filon. Do ŝi metis sian filon en ledan sakon kaj ĵetis lin en la maron, la 29-an de aprilo.

Trovito

Dum naŭ tagoj kaj noktoj, la sako flosis ĝis ĝi estis kaptita en la fiŝkaptejo de Gwyddno Garanhir, ĉeftano aŭ sinjoro. Tiun tagon, Elffin (Elphin), la malfeliĉa filo de Gwyddno Garanhir, esperis kapti kelkajn fiŝojn, sed anstataŭe li trovis la ledan sakon. Ŝajnis ke la sako damaĝis la fiŝkaptejon.

Esperante ke la sako enhavas oron, Elffin malfermis la sakon, kaj li miregis trovi belan infanon kun radíanta frunto, do Elffin nomis la infanon Taliesin (“radíanta frunto”).

Elffin estis ĉagrenita ke li ne kaptis ajnajn fiŝojn el la fiŝkaptejo, nek trovis oron en la sako, sed la bebo konsoladis lin per kantado de poemo nomita Konsolo, antaŭ kantado pri siaj elprovaĵoj kun Ceridwen, en kiu li rivelis ke li fakte estas Gwyon Bach (vidu Ceridwen kaj Gwyon Bach).

Elffin kunportis la infanon al la hejmo de sia patro. Gwyddno demandis sian filon ĉu li alportis ajnajn fiŝojn el la fiŝkaptejo, Elffin nur respondis ke li ricevis ion pli bonan: bardon. Kiam Gwyddno pensis ke lia filo denove estas malfeliĉa, Taliesin diris al Gwyddno ke Elffin pli gajnos de li ol de la fiŝkaptejo. Gwyddno miregis ke la bebo kapablas paroli, kaj Taliesin kantis por Gwyddno kaj lia kortumo.

Post la kanto, Elffin prenis Taliesin hejmen.

Taliesin la Bardo

Taliesin vivis kun Elffin (Elphin) kaj lia edzino, kiuj iĝis liaj fostergepatroj. La saĝeco de Taliesin helpis Elffin pliigi sian riĉecon.

Kiam Taliesin havis dek tri jarojn, Elffin estis invitita al la Kristnaska festo de sia onklo ĉe la kastelo de Dyganwy. La onklo de Elffin estis Maelgwn Gwynedd, la reĝo de Kimrio.

En Dyganwy, Maelgwn Gwynedd estis laŭdate adorita de sia popolo, ekzemple ke lia edzino estas pli bela kaj virtema ol iu ajn virino en la regno; ke liaj ĉevaloj kaj leporhundoj estas la plej rapidaj; kaj ke liaj bardoj estas la plej saĝaj kaj plej lertaj.

Problemoj aperis kiam Elffin, kiu verŝajne estis ebria de vino aŭ biero, asertis ke se rango aŭ nobeleco ne gravas, tiam lia propra edzino estas pli bela kaj virtema ol la edzino de la reĝo. Elffin ankaŭ diris ke liaj ĉevaloj kaj ĉashundoj estas pli rapidaj ol tiuj de Maelgwn, kaj ke lia bardo estas pli saĝa kaj pli inspira ol la bardoj de la reĝo.

Kiam Maelgwn Gwynedd aŭdis ĉi tiun fanfaronaĵon, la reĝo enkarcerigis sian nevon kaj ĉenis lin per oraj katenoj. Maelgwn ankaŭ sendis sian filon Rhun por esplori la aserton de Elffin pri la beleco kaj virtemo de la edzino de lia nevo.

En la hejmo de Elffin, Taliesin sciis kio okazis en Dyganwy, kaj avertis la edzinon de Elffin pri la alveno de Rhun por testi ŝian virtecon. Taliesin konsilis ŝin lasi unu el ŝiaj servistinoj preni ŝian lokon, ŝajnigante esti la sinjorino de la domo. Taliesin ankaŭ lerte igis la servistinon porti la signetan ringon de lia fosterpatrino.

Rhun nesuspekte seduktis la servistinon kaj ebriigis ŝin per vino. Dum la servistino dormis, Rhun dehakis ŝian fingron, prenante la ringon kiel pruvon al sia patro. Maelgwn, trovante ke lia filo sukcesis en sia tasko, prezentis Elffin antaŭ si.

Maelgwn proklamis ke la edzino de Elffin ne estas tiel virtema ĉar li havas ŝian fingron kaj ringon, kiel pruvon. Kvankam Elffin agnoskis ke la ringo apartenas al lia edzino, la fingro ne estis la de lia edzino, ĉar la ungo estis pli longa ol tiu de lia edzino. Kaj krome, ĝi apartenas al iu kiu kutime laboras en la kuirejo.

La kontraŭasertoj de Elffin kolerigis Maelgwn, do la reĝo denove enkarcerigis lin.

Intertempe, hejme ĉe Elffin, Taliesin diris al sia fosterpatrino ke li iros al Dyganwy kaj igos la reĝon liberigi Elffin, per pruvado de ĉiuj asertoj de Elffin.

En la kortumo de Maelgwn, Taliesin uzis sian povon por igi la dudek kvar bardojn de la reĝo senparolaj. La bardoj nur povis murmuri “Blerwm, blerwn”, kiel ebriuloj aŭ stultaj idiotoj. Maelgwn pensis ke ĉiuj liaj bardoj estas ebriaj. La reĝo iĝis tiel iritita ke li ordonis al sia pordisto frapi Heinin Vardd, la ĉefbardon de Maelgwn.

La pordisto frapis Heinin je la kapo per balaaĵo, kaj la bardo tuj rekonsciis kaj regajnis sian parolkapablon. Heinin diris al sia reĝo ke li kaj liaj kolegoj ne estis ebriaj, sed sorĉo estis metita sur ilin de knabo staranta malantaŭ la kolono.

Taliesin estis portita antaŭ Maelgwn, kaj li klarigis per kanto kial li venis — por liberigi sian mastron kaj fosterpatron Elffin el la malliberejo kaj katenoj. Taliesin ankaŭ prezentis sin kiel Taliesin, la “ĉefo de la bardoj de la Okcidento”. Taliesin ankaŭ diris al la reĝo ke li havas alian nomon, kiel Merddin (Myrddin, la kimra formo de Merlin) kaj Gwyon Bach (tio sugestis ke Taliesin estis reenkarniĝo de Gwyon). Taliesin ankaŭ diris al ili ke li havis multajn vivojn kiuj ekzistis ekde la komenco de la tempo (Adamo kaj Evo), kaj tra la tuta historio.

Maelgwn estis timoplenita de la kapablo de la juna knabo en poezio. Taliesin defiis Heinin kaj la aliajn bardojn en la lertecoj de kanto kaj poezio, sed la bardoj ankoraŭ estis mutaj, kaj nur respondis per “Blerwm, blerwn”.

Per kanto, Taliesin avertis la reĝon ke li povas alvoki la veteron por interrompi lian regnon, se Maelgwn rifuzas liberigi Elffin. Ĉi tiu poemo finiĝis per la subita kaj perforta ŝtorma vento ekstere kiu skuis la tutan palacon. Maelgwn, timante ke la ŝtormo kolapsigos lian tutan palacon, ordonis la tujan liberigon de Elffin. Do Taliesin haltigis la fortajn ventojn.

Taliesin pluigis per kelkaj pliaj kantoj antaŭ alporti la edzinon de Elffin al la kastelo por pruvi ke ŝi ne havas mankoantan fingron, same kiel pruvi ke ŝi estas la plej bela kaj plej virtema en la tuta regno.

Taliesin ankaŭ pluigis pruvi ke Elffin havas pli rapidan ĉevalon ol la ĉevaloj de la reĝo. Fine de la ĉevalkuro, la ĉevalo de Elffin facile gajnis. Laŭ la konsilo de Taliesin, la rajdisto lasis fali sian ĉapon post la kurso. Truo estis elfosita kie la ĉapo falis, kaj kaldrono da oro estis trovita.

Maelgwn estis tiel impresita de la saĝeco kaj scio de Taliesin ke li petis lin kanti alian kanton al ili, ĉi-foje pri la Kreado (Adamo kaj Evo). La rakonto finiĝis per ĉi tiu lasta kanto.