Sankta Samsono de Dol, nevo de Reĝo Arturo
Samsono de Dol, konata kiel ‘Sankta Samsono’, estis historia figuro el la artura periodo, grava pro pluraj kialoj. Li estis tre influa religia figuro kaj fondinto de religiaj komunumoj. Li ankaŭ partoprenis en la renverso de tirano en Bretonio. Ne nur tio, sed li ankaŭ aperas en la arturaj legendoj. Fakte, eblas ke li identigeblas kiel la nevo de Reĝo Arturo mem.
Kiu estis Sankta Samsono?
Sankta Samsono estis elstara religia figuro aktiva en la sesa jarcento. Lin edukis Illtud, laŭdire kuzo de Reĝo Arturo kaj laŭdire unu el la plej inteligentaj kaj talentaj edukistoj en Britio en tiu epoko.
Samsono estas plej firme ligata al Dol, loko en Bretonio. Li estis laŭdire la fondinto kaj unua episkopo de Dol. Tamen li ankaŭ fondis multajn aliajn monaĥejojn tra la ĉirkaŭa regiono.
Unu el la plej famaj eventoj en la vivo de Samsono estas la maniero kiel li helpis renversi Conomor, faman tiranon de Bretonio, kiu murdis la antaŭan reĝon, Ionas. Samsono kaj diversaj aliaj helpis al Iudual, la filo de Ionas, venki Conomor kaj repreni la teritorion de sia familio en Bretonio.
Samsono ne havas elstaran rolon en la arturaj legendoj, sed li havas kelkajn rarajn aperojn. Konsiderante liian gravecon por la sesa jarcento, estas logike ke li havis ligojn kun diversaj arturaj roluloj.
Kiel hazarde montriĝas, ekzistas bona argumento ke Samsono efektive estis la nevo de Reĝo Arturo.
Familio
Kion ni scias pri la familio de Samsono de Dol? La ĉefa fonto de informo pri tio estas hagiografio tute pri Samsono, verkita eble jam tiel frue kiel la sepa jarcento. En tiu fonto ni trovas ioman bazan biografian informon pri la gepatroj de Samsono. La informo donita pri ili estas jena:
“Sankta Samsono estis el la provinco Dyfed, kaj koncerne mondanan rangon li naskiĝis el elstaraj kaj noblaj gepatroj… Amon estis la nomo de la patro de Sankta Samsono, kaj lia popolo estis el Dyfed. Lia patrino nomiĝis Anna, kaj ŝia popolo estis el Gwent, provinco najbara al Dyfed. Laŭ la providenco de la Ĉiopova Dio ili estis honorinde geedziĝintaj per reciproka interkonsento kaj kun la komuna konsento de siaj patroj, kiuj estis de la sama socia statuso. Krome, ni certe scias, ke la gepatroj de tiu geedza paro estis kortegaj oficialuloj de la reĝoj de siaj respektivaj provincoj.”
Surbaze de tio kaj de aliaj rilataj informoj el aliaj fontoj, ni konsideru kion ni vere scias pri la gepatroj de Samsono.
Patro
La patro de Samsono nomiĝis Amon. Kiel la citaĵo supre montras, Amon estis el Dyfed, kio estis la nomo de la reĝlando de sudokcidenta Kimrio. Lia patro estis de la sama socia statuso kiel la patro de lia edzino, tiu statuso estante ‘kortegaj oficialuloj de la reĝoj de siaj respektivaj provincoj’.
La Vivo de Sankta Samsono ne donas plian informon pri la identeco de Amon ol tion. Tamen, la Vivo de Sankta Paul Aurelian ja faras tre gravan aserton. Ĝi asertas ke Samsono estis la kuzo de Iudual.
Iudual estis princo kaj poste reĝo de reĝlando en Bretonio. Se li estis la unua kuzo de Samsono, tio signifus ke la patro aŭ patrino de Samsono devas esti la gefrato de unu el la gepatroj de Iudual. Dum ni scias tre malmulte pri la familio de la patro de Iudual, Ionas, ni ja scias ke la patrino de Iudual estis filino de Reĝo Budic la 2-a de Cornouaille.
La probablebla identeco de la patro de Samsono, Amon
Interese, tiu sama Reĝo Budic estas registrita en kimra dokumento nomata Bonedd y Saint kiel havanta filon nomatan Annun (Budic aperas sub la titolo ‘Emyr Llydaw’, t.e. ‘Imperiestro de Bretonio’). Kimraj erudiciuloj ekde la oka jarcento emas identigi Annun kiel la patron de Samsono, Amon.
Konsiderante la aserton en la Vivo de Sankta Paul Aurelian ke Samsono kaj Iudual estis kuzoj, tiu identigo ŝajnas tre probabla. Krome, ĝi perfekte kongruas kun la fakto ke la Vivo de Sankta Oudoceus prezentas parton de la dinastio de Cornouaille kiel loĝantan en ekzilo en Dyfed dum ioma tempo.
Tial ŝajnas tre probablebla ke, kiam la Vivo de Sankta Samsono priskribas la patron de Amon kiel kortegan oficialulon de la reĝo de Dyfed, ĝi aludas Budic la 2-an dum lia ekzilo en Dyfed.
Patrino
La patrino de Samsono nomiĝis Anna. Kelkaj modernaj fontoj nomas ŝin ‘Anna de Gwent’, ĉar, kiel ni vidis, la rakonto en la Vivo de Sankta Samsono diras ke ŝi estis el Gwent. La patro de Anna, same kiel la patro de Amon, laŭdire estis kortega oficialulo de la reĝo de sia provinco – Gwent, en tiu ĉi kazo.
Tamen rimarku ankaŭ la aserton ke la patro de Amon kaj la patro de Anna estis de la sama socia statuso. Kiel ni vidis, la patro de Amon plej verŝajne estis Reĝo Budic la 2-a de Bretonio. Li estis potenca reĝo, kiel montras lia propra titolo, ‘Emyr Llydaw’.
Tial, se la patro de Amon servis en la kortego de la reĝo de Dyfed sed tamen estis potenca figuro pro sia propra rajto, tiam estus logike supozi ke la patro de Anna, simile, ne estis nura kortega oficialulo de la reĝo de Gwent sed ankaŭ potenca figuro.
La identeco de la patrino de Samsono, Anna
De almenaŭ la dekoka jarcento ni trovas la tradicion ke la patrino de Samsono, Anna, estis la filino de Meurig. Li estis la reĝo de sudorienta Kimrio en la frua mezepoka epoko. Kvankam multaj erudiciuloj argumentas ke li vivis en la malfrua sesa ĝis la sepa jarcento, multaj aliaj argumentas ke li vivis jarcenton pli frue ol tio.
Kun tiu frua kronologio, Meurig perfekte kongruus kiel la patro de Anna kaj bopatro de Amon, aŭ Annun, filo de Reĝo Budic la 2-a. Ankaŭ lia statuso kongruus, ĉar li estis potenca reĝo same kiel Reĝo Budic.
Kio pri la detalo ke la patro de Anna estis kortega oficialulo de la reĝo de Gwent? Same kiel Budic, potenca figuro, estis en la servo de la reĝo de Dyfed dum sia ekzilo, io simila estis evidente vera en la kazo de Meurig.
En la kimra rakonto Geraint and Enid ni trovas la priskribon de Amhar, filo de Reĝo Arturo, kiel unu el la ĉambelanoj de Arturo. Alivorte, la filo de Arturo servis kiel unu el liaj kortegaj oficialuloj. Tial estas facile imagi ke Meurig same servis kiel kortega oficialulo dum lia patro ankoraŭ vivis kaj reĝis.
Kiel hazarde montriĝas, la Libro de Llandaff montras ke Tewdrig ne mortis ĝis li estis maljuna. Tial estas tre probablebla ke li ankoraŭ vivis kiam Anna kaj Amon geedziĝis. Do, kiam tio okazis, Meurig estis ankoraŭ princo kaj kortega oficialulo, simila al la socia statuso tenata de Budic, la patro de Amon.
Samsono kiel la nevo de Reĝo Arturo
Unu kialo kial tio estas tiom fascina estas ke tio signifus ke Samsono tre eble estis la nevo de Reĝo Arturo. La bazo por tiu aserto estas ke unu el la filoj de Meurig nomiĝis Athrwys. Ekzistas multaj bonaj kialoj kredi ke Athrwys estis la historia figuro malantaŭ la legendoj pri Arturo.
La nura fakto ke li havis fratinon nomatan Anna estas parto de la pruvo, ĉar Reĝo Arturo laŭdire havis fratinon kun tiu nomo. Ankaŭ ŝajnas ke Athrwys havis patrinflankan onklon nomatan Gwrfoddw, same kiel Arturo. Episkopo Davido de Menevia, same, ŝajnas esti estinta la patrinflanka onklo de Athrwys, tiel kiel li laŭdire estis la patrinflanka onklo de Reĝo Arturo.
Kion tio signifas por Samsono de Dol
Resume, ni povas vidi ke Samsono de Dol ŝajnas esti estinta la nepo de Reĝo Budic la 2-a de Bretonio kaj Reĝo Meurig de Gwent, kvankam nek unu nek la alia estis reĝoj en la tempo kiam la geedziĝo de iliaj respektivaj gefiloj, Amon kaj Anna, okazis.
Tial Samsono de Dol estis figuro de tre alta statuso. Li estis el unu el la plej elstaraj dinastioj de Britio kaj unu el la plej elstaraj dinastioj en Bretonio. Kaj kiel ni vidis, li tre eble estis la nevo de Reĝo Arturo.
Fratoj kaj fratinoj
La Vivo de Sankta Samsono rivelas ke Samsono havis almenaŭ kvin fratojn kaj unu fratinon. Ĝi ne donas la nomojn de tiuj gefratoj. Tamen, konsiderante ke Amon tre probable identigeblas kiel Annun filo de Budic la 2-a, ni povas diveni la identecon de almenaŭ kelkaj el ili el aliaj fontoj.
La dokumento nomata Bonedd y Saint, menciita pli frue, diras ke unu el la filoj de Annun estis Tydecho. Kiel Samsono, li estis memorata kiel sanktulo. Tiu logike estus unu el la kvin fratoj de Samsono registritaj kiel sekvantaj religian vivon en la Vivo de Sankta Samsono.
La fratino de Tydecho estas registrita kiel virino nomata Tegfedd. Ŝi logike estus la sennoma fratino de Samsono menciita en lia hagiografio.
Tiu dokumento ja diras ke la fratino de Samsono ne sekvis religian vivon kiam Samsono alvokis sian familion, kio ŝajnas konflikti kun la informo pri Tegfedd. Tamen la Vivo de Sankta Samsono specife diras ke tio estis ĉar ŝi estis infano tiutempe de la alvoko de Samsono. Tial ne estas problemo kun la konkludo ke ŝi sekvis kristanismon pli poste en la vivo.
Onklinoj kaj onkloj
Multaj el la onklinoj kaj onkloj de Samsono estas konataj el la dokumentoj.
Koncerne la familion de Amon, li estas registrita kiel havanta fraton nomatan Umbraphel kaj fratinon nomatan Derwela.
Koncerne la familion de Anna, ŝi estas registrita en la Vivo de Sankta Samsono kiel havanta fratinon nomatan Afrella. Tiu eble estas formo de la latina nomo ‘Aurelia’. Se ni akceptas la identecon de Anna kiel filino de Meurig, tiam la Libro de Llandaff rivelas ke ŝi estis la fratino de Athrwys, Idnerth kaj Frioc.
Aliaj dokumentoj ankaŭ subtenas la konkludon ke aliaj gefratoj de Anna estis Madoc Morfryn kaj Atgan.
La vivo de Sankta Samsono
Kion ni scias pri la vivo de Sankta Samsono de Dol? La ĉefa fonto por lia vivo estas la Vivo de Sankta Samsono. Tiu estas la plej frue konserviĝinta hagiografio, kio faras ĝin decideble pli valora ol iu ajn pli posta fonto. Kiel menciite pli frue, ĝi eble datas de jam tiel frue kiel la sepa jarcento.
Tamen Samsono ankaŭ aperas en pluraj pli postaj dokumentoj. Kombinante tiujn diversajn dokumentojn, kvankam evidente donante preferon al la Vivo de Sankta Samsono kiam ajn estas konflikto, ni povas krei preskaŭ ampleksan resumon de lia vivo.
La naskiĝo kaj infanaĝo de Samsono
Amon kaj Anna geedziĝis, sed ili restis seninfanaj dum ioma tempo. La pli juna fratino de Anna, Afrella, jam havis tri filojn en la tempo kiam Samsono naskiĝis. Post kiam li aĝis kvin jarojn, li estis sendita al la Kolegio de Sankta Illtud.
Illtud estis eble la plej renoma instruisto en la tuta Britio en la sesa jarcento. Lia lernejo estis en la nuntempa Llanilltud Fawr, kie nun staras la preĝejo.
La frua religia kariero de Samsono
Post kiam li plenaĝulis, Samsono estis ordinita diakono de la monaĥejo de Illtud fare de Episkopo Dubricius. Poste Dubricius ordinis Samsonon pastro.
Samsono sentis ke la normoj en la monaĥejo de Illtud ne estis sufiĉe striktaj, do li deziris retiriĝi kaj iri al insulo kiu estis loĝata de maljuna pastro nomata Piro, aŭ Pyr. Illtud, scianta kion li pensis, kuraĝigis lin iri.
Tiu insulo ĝenerale identiĝas kiel Caldey Island, konata en la kimra kiel Ynys Byr.
La konvertiĝo de lia familio
Tamen ne longe post sia alveno, Samsono devis foriri por viziti sian malsanan patron, Amon. Dum lia restado tie, Samsono alvokis sian familion sekvi Kriston. Lia patro, patrino kaj kvin fratoj ĉiuj akceptis. Lia fratino estas notita kiel ne inkluzivata, ĉar ŝi estis ankoraŭ infano tiam.
En la sama tago, Samsono ankaŭ konvinkis aliajn familianojn sekvi vivon de kristanismo. Tiuj estis lia onklino kaj onklo, Umbraphel (frato de Amon) kaj Afrella (fratino de Anna), kaj iliaj tri filoj. Laŭ dekunua-jarcenta gloso, unu el tiuj filoj estis la tiel nomata Sankta Maglorius.
La insula monaĥejo
Post tio Samsono revenis al la insula monaĥejo. Kun li estis lia patro Amon kaj lia onklo Umbraphel. Alveninte tien, Samsono trovis ke Dubricius estis alveninta por pasigi la Karesimon ĉe la insula monaĥejo.
Dubricius tiam nomumis Samsonon kiel kelnero, la pastro respondeca pri provizado de manĝaĵo kaj trinkaĵo por la membroj de la monaĥejo.
Baldaŭ post tio, la maljuna pastro nomata Piro falis en puton kaj mortis. Sekve Dubricius kunvokis konsilion kaj estis decidite ke Samsono fariĝu la nova abato de la insula monaĥejo.
Ligo kun Irlando
Baldaŭ post kiam li fariĝis la nova abato, Samsono decidis iri al Irlando. Li faris tion kun la permeso de Dubricius, kio kongruas kun pli postaj dokumentoj kiuj memoras Dubricius kiel la ĉefepiskopon de la britoj.
Dum lia restado en Irlando, li renkontis certan monaĥejon kies abato estis afliktita per frenezeco. Oni diras ke Samsono resanigis la abaton. Post tio, la abato demisiis kaj donis al Samsono sian iaman pozicion.
Tamen Samsono mem tiam retiriĝis de tiu monaĥejo kaj vojaĝis al Bretonio. La iama abato kiun li anstataŭis iris kun Samsono. Ili alvenis al loko nomata Penetal. Pri tio, la erudiciulo Peter Bartrum skribis:
“La monaĥejo estis Pental proksime de Pont-Audemer, kie la Risle enfluas la estuarion de la Sejno. La loko nun estas reprezentata de Saint-Samson-sur-Risle kuniĝinta kun Saint-Samson-de-la-Roque.”
Post tio Samsono revenis al sia insula monaĥejo ĝuste ĉe la marbordo de Britio, probable Caldey Island. Reveninte, li sendis sian onklon, Umbraphel, transpreni kiel la abato de la monaĥejo en Irlando. Dume Samsono rifuzis repreni sian propran respondecon kiel abato de sia insula monaĥejo.
La kariero de Samsono daŭre progresas
Post kiam li abdikis de esti abato de sia insula monaĥejo, Samsono retiriĝis kun sia patro Amon kaj du aliaj.
Tiamaniere, la rakonto diras al ni ke Samsono trovis kavernon por si mem, sugestante ke li intencis vivi kiel ermito. La loko de tiu kaverno restas mistero, sed unu populara sugesto estas ke ĝi estis kaverno ĉe Rock Point proksime de Stackpole, kiu estas en sudokcidenta Kimrio. Pluraj proksimaj loknomoj subtenas la ideon ke Samsono estis ligita al tiu loko.
Post tio, Dubricius estas registrita kiel kunvokanta konsilion por aranĝi ke nova abato transprenu ĉe Llanilltud Fawr, la monaĥejo de Illtud.
Kelkaj erudiciuloj komprenis tion kiel signifanta ke Illtud estis mortinta tiutempe, sed la rakonto ne eksplicite diras tion, kaj la Vivo de Sankta Illtud asertas ke Illtud postvivis Samsonon. Aliaj erudiciuloj sugestas ke tio okazis dum unu el la forestoj de Illtud de la monaĥejo.
Ĉiuokaze, la rakonto diras al ni ke Samsono estis nomumita la nova abato de Llanilltud Fawr. Baldaŭ post tio Dubricius nomumas lin episkopo.
Vojaĝo al la Severn
Tiamaniere, la Vivo de Sankta Samsono diras al ni ke anĝelo direktis Samsonon vojaĝi trans la maron. Tial li ekiris direkte al la Severn.
Dum tiu vojaĝo li renkontis kelkajn el siaj familianoj. Li vidis sian patrinon, Anna, kaj sian onklinon, Afrella. Ili, dediĉintaj sin al kristanismo, establis kelkajn preĝejojn en tiu regiono. Samsono konsekris ilin.
Tamen lia fratino estas priskribita kiel daŭriganta nepian vivmanieron. Pro tiu kialo Samsono ekskomunikas ŝin de la preĝejo.
Renkonto kun Sankta Petroc
Trairante la Severn-maron, Samsono tiam alvenis en Kornvalon. Tiamaniere ni povas kombini la informon en la Vivo de Sankta Samsono kun la informo kiun ni trovas en la Vivo de Sankta Petroc. Tiu lasta hagiografio estas la rakonto pri la vivo de Petroc, religia figuro el Sudkimrio kiu foje estis konfuzita kun Sankta Patriko de Irlando.
Petroc estas priskribita en sia propra Vivo kiel vojaĝanta al Kornvalo kaj renkontanta personon nomatan Samsono. Ili renkontiĝas en la ĉirkaŭaĵo de Padstow. Oni diras ke Samsono loĝis en la ‘sovaĝejo’ en tiu areo. La du viroj havas nur mallongan interagadon kaj oni diras ke ili interŝanĝis la ‘kison de paco’.
Tiu parto de la Vivo de Sankta Petroc ŝajne okazas en la 550-aj jaroj, kio kongruas kun kiam ni atendus ke la ekvivalenta parto de la Vivo de Sankta Samsono okazis, pro kialoj kiujn ni ekzamenos detale pli poste. Tial la du rakontoj estas kontentige kongruaj.
Restado en Kornvalo
La Vivo de Sankta Samsono, kiu ne specife mencias ke Samsono loĝis en sovaĝejo dum ioma tempo aŭ renkontis Petroc, diras ke li venis al la nuntempa St Kew, kie staris la mezepoka monaĥejo de Docco, aŭ Dochau. Tio ne estas malproksime de Padstow.
Tie Samsono renkontis personon nomatan Juniavus Lux. Li estas priskribita kiel la plej saĝa el tiuj ĉe la monaĥejo. Li konsilis al Samsono ne resti ĉe tiu loko, pro la malbona konduto de la fratoj.
Samsono daŭrigis vojaĝi tra la lando kaj renkontis paganan reganton nomatan Guedianus. Li konvertis tiun reganton kaj ĉiujn liajn subulojn al kristanismo. Eblas, kvankam necerte, ke tiu reganto identigeblas kiel Sankta Gwithian, al kiu multaj lokoj en Kornvalo estas dediĉitaj.
En tiu areo Samsono fondis plian monaĥejon. Li faris Henoc, sian kuzon, la diakono de la monaĥejo, dum li nomumis sian patron Amon kiel la abato. Samsono tiam daŭrigis sian vojaĝon suden, direktiĝante al la suda marbordo de Kornvalo. Oni diras ke Henoc kaj multaj monaĥoj akompanis lin.
Alveno en Bretonio
Kiel ni vidis pli frue, la unua vojaĝo de Samsono al Bretonio laŭdire okazis post kiam li forlasis Irlandon. Tamen li evidente ne restis tie tre longe. Ĉi-foje lia vojaĝo al Bretonio estis multe pli signifa.
Forlasante Kornvalon, Samsono kaj liaj sekvantoj alvenis en Bretonio kaj ekloĝis en la areo de Dol. Tie Samsono establis plian monaĥejon, unu kiu servus kiel lia bazo por multaj jaroj poste. Oni ankaŭ diras ke li establis aliajn monaĥejojn tra Bretonio.
La fakto ke la monaĥejo ĉe Dol estis aparte grava por Samsono estas evidenta el la fakto ke li estas regule konata kiel ‘Samsono de Dol’.
La tiraneco de Conomor
Post establo de la monaĥejo ĉe Dol, ĝi venis al la atento de Samsono ke certa tirano renversis Ionas, la reĝon de Domnonée (unu el la ĉefaj reĝlandoj de Bretonio). La nomo de tiu tirano estis Conomor (literumata ‘Commorus’ en la Vivo de Sankta Samsono).
Conomor estas aparte interesa ĉar li aperas en pluraj hagiografioj same kiel en samtempa sesa-jarcenta historia dokumento de la franka historiisto Gregorio de Tours. Tial li estas unu el la malmultaj homoj el tiu epoko kies ekzisto estas absolute certa.
Krom renversi kaj mortigi Ionas, oni diras ke Conomor forpelis Iudual, la filon de Ionas, en ekzilon. Samsono prenas al si la taskon provi korekti tiun situacion.
Kiel menciite pli frue, la Vivo de Sankta Paul Aurelian asertas ke Samsono kaj Iudual estis kuzoj, kaj tio probable ŝuldiĝas al tio ke la patro de Samsono, Amon, estis la frato de la patrino de Iudual, la edzino de Ionas. Tio donus al Samsono specialan intereson en la situacio.
La renverso de Conomor
Samsono iris al la kortego de Childebert la 1-a, la franka reĝo kiu regis de 511 ĝis 558. Tie estis loĝanta Iudual. Samsono kuraĝigis Iudual repreni sian tronon. Post kiam li fine konvinkis Childebert (kiu estis aliancita kun Conomor), Samsono rajtis reveni al Bretonio kun Iudual kaj helpi al li alfronti Conomor.
Kun la helpo de Samsono, Iudual kolektis sufiĉan subtenon ke li povis levi armeon kontraŭ Conomor. Laŭ pruvoj el aliaj hagiografioj, estis diversaj sanktuloj en Bretonio kiuj estis en konflikto kun Conomor, kiel Armel, Tudual kaj Gildas.
Kun la subteno de la reĝo de la frankoj (kiu, tiutempe, estis Clothar la 1-a, la posteulo de Childebert), Iudual batalis kontraŭ Conomor kaj sukcese venkis kaj mortigis lin. Tio okazis fine de la jaro 560, kiel pruvite per la samtempa dokumento de Gregorio de Tours.
La morto de Samsono
Post tio la rakonto diras ke Samsono mortis pro maljuneco. Li tiam estis entombigita ĉe la monaĥejo de Dol. Tamen, malgraŭ tio kion la rakonto indikas, ekzistas kialo kredi ke lia morto efektive ne okazis ĝuste post la morto de Conomor. En realeco ĝi verŝajne okazis sufiĉe multajn jarojn post tio.
La kialo por diri tion estas ke oni diras ke Samsono mortis pro maljuneco. Kiomaĝa li estis? Ni povas probable diri ke li estis en siaj sesdekaj jaroj. La kialo estas ke hagiografia dokumento pri Maglorius, pli aĝa kuzo de Samsono, diras ke li estis nomumita kiel la posteulo de Samsono ĉe Dol.
La rakonto tiam asertas ke Maglorius estis proksimume sepdek-jaraĝa tri jarojn post kiam li sukcedis Samsonon. Do li estis proksimume sesdek-sep-jaraĝa kiam Samsono mortis, kaj li estis kelkajn jarojn pli aĝa ol Samsono. Sur tiu bazo, Samsono estis probable en siaj fruaj sesdekaj jaroj kiam li mortis.
Por ke li mortus baldaŭ post la morto de Conomor en 560, tio signifus ke Samsono devas esti naskiĝinta en ĉ. 500. Tamen tio ne eblas, kiel ni vidos kiam ni establos la kronologion de la vivo de Samsono. En realeco Samsono devas esti naskiĝinta en la malfrua 520-aj jaroj, signifante ke li estus en siaj tridekaj jaroj kiam Conomor estis renversita.
Klarigo de tiu ŝajna problemo
Kial la Vivo de Sankta Samsono ne priskribas iujn ajn eventojn en la vivo de Samsono dum la sekvaj tridek jaroj inter la renverso de Conomor kaj la morto de Samsono?
La kialo estas evidente ligita al la deveno de la informo en la Vivo. La propra aŭtoro de la Vivo mem diras al ni ke la informo pri Samsono estis transdonita de la patrino de Samsono, Anna, al lia kuzo, Henoc.
Henoc tiam donis la informon al sia nevo, kiu poste transdonis ĝin al la aŭtoro de la hagiografio kiam li estis okdek-jaraĝa.
Tial estas evidente ke la Vivo enhavas nur informon pri Samsono kiun lia propra patrino, Anna, transdonis al Henoc. Ŝi estis verŝajne preskaŭ sesdek-jaraĝa en la tempo kiam Conomor estis renversita. Tio ŝajnas rezoninda aĝo por ŝia decido prezenti biografian informon pri sia filo al Henoc, ĉar ŝi alproksimiĝus al la fino de sia vivo.
Estante tiel la afero, estas evidenta ke la Vivo ne enhavas iun ajn informon pri Samsono post tio. La nura escepto estas la mallonga komento pri lia morto kaj entombigo ĉe Dol, sed tio facile atribueblas al pli posta fonto kiu sciis kie Samsono estis entombigita.
Kiam Samsono de Dol efektive vivis?
Ni nun konsideru la demandon kiam Samsono efektive vivis. Kiel ni povas vidi, la morto de Conomor en 560 estas fidinda ankropunkto, surbaze de la samtempaj skribaĵoj de Gregorio de Tours. Tio signifas ke ni scias ke Samsono estis sendube figuro de la sesa jarcento. Tamen ĉu ni povas esti pli specifaj ol tio?
La Vivo de Sankta Samsono diras al ni ke Samsono estis sendita studi ĉe la Kolegio de Illtud kiel infano. Illtud mem laŭdire en la Vivo estis edukita de Germanus. Dum oni kutime supozas ke tiu estis Germanus de Auxerre, la kronologio faras tion evidentan maleblecon, ĉar li mortis en 448.
En realeco, la plej frua fonto kiu efektive precizigas kiu Germanus tiu estis estas la Vivo de Sankta Brioc. Tiu sufiĉe frua hagiografio diras al ni ke Illtud (kune kun Brioc kaj ‘Patrick’, signifante Petroc) estis sendita por esti edukata de Germanus en Parizo.
Historie, tiu estus la Germanus kutime konata kiel Sankta Germain de Parizo. Li fariĝis episkopo de Parizo en 555, sed li estis jam ordinita pastro en 530. Verŝajne baldaŭ post tio Illtud estis sendita por esti edukata de li.
Tial la Kolegio de Illtud estis probable establita en la fruaj 530-aj jaroj. Ĉar Samsono estis kvin-jaraĝa kiam li estis sendita tien – aŭ almenaŭ kiam li esprimis deziron iri al lernejo, estante sendita tien baldaŭ poste – li devas esti naskiĝinta en la malfrua 520-aj jaroj.
Realece, li ne povas esti naskiĝinta multe pli poste ol tio, ĉar li estis jam episkopo antaŭ ol Conomor estis renversita en 560.
Alia subtena pruvo
Ke tio estas ĝusta estas subtenata de la identigo de Amon kun Annun ap Emyr Llydaw, aŭ Reĝo Budic la 2-a. Budic naskiĝis en ĉ. 480, do lia filo Annun probable naskiĝis en la fruaj 500-aj jaroj. La filo de Annun, siavice, logike estus naskiĝinta en la 520-aj jaroj.
Ankaŭ la datigo de Anna subtenas tion. Se ŝi estis filino de Meurig, kiel la tradicio asertas, tiam ŝi estus naskiĝinta en la fruaj 500-aj jaroj. Tio baziĝas sur la fakto ke Meurig probable naskiĝis proksimume en la jaro 480.
La aĝo de Samsono ĉe diversaj eventoj
La fakto ke Samsono estis sufiĉe juna kiam la priskribataj eventoj okazis estas evidenta el la fakto ke lia fratino estas priskribita kiel infano kiam li faris sian alvokon al sia familio. Tio estis post kiam li jam estis farita pastro kaj estis foririnta al la insula monaĥejo sur Caldey Island.
Tiamaniere li eble estis proksimume dudek-jaraĝa. Kvankam tio estas pli juna ol la minimuma aĝo de dudek kvin por pastro en la katolika tradicio, ne estas kialo kredi ke la frumezepokaj britoj estis ligitaj de tradicioj komunaj sur la kontinento tra la mezepoka periodo.
Kiam Samsono estis farita episkopo fare de Dubricius, li estis eble tridek-jaraĝa. Tio okazus en la 550-aj jaroj, eble ĉirkaŭ 556 aŭ 557.
Samsono tiam vojaĝis tra Kornvalo kaj establis sin ĉe Dol en Bretonio. Baldaŭ post tio, post ekscio pri la tiraneco de Conomor, li iris al la kortego de Childebert. Tio ne povas esti pli malfrue ol 558, kiam Childebert mortis.
Tiam, kiel ni vidis, Samsono ĉeestis la renverson de Conomor en malfrua 560. Tiutempe Samsono estus en siaj fruaj tridekaj jaroj.
Kiam Samsono ĉeestis la Konsilion de Parizo, kiu estis verŝajne en 561, li estus proksimume tridek-kvin-jaraĝa.
Samsono de Dol en la arturaj legendoj
Kio pri la rolo de Samsono en la arturaj legendoj? La ĉefa artura fonto en kiu Samsono aperas estas la Historia Regum Britanniae de Galfrido de Monmouth, verkita en ĉ. 1137. En tiu rakonto pri la regado de Arturo estas du referencoj al Samsono. Tamen ĉu ambaŭ el ili temas pri Samsono de Dol estas dubinde.
Sendube Samsono de Dol
La unu kiu sendube temas pri Samsono de Dol estas referenco kiu aperas en la rakonto okazigita ĉe la speciala kronigo de Arturo. Galfrido mencias plurajn nomumojn de devoj faritajn ĉe tiu evento. Unu el ili estas jena:
“Anstataŭ Sankta Samsono, ĉefepiskopo de Dole, estis nomumita, kun la konsento de Hoel, reĝo de la armorikaj britoj, Chelianus, pastro de Llandaff, persono tre rekomendinda pro sia bona vivo kaj karaktero.”
Oni vaste agnoskas ke la ‘Chelianus’ menciita ĉi tie estas korupto de la nomo ‘Teilo’. Alivorte, tiu rakonto asertas ke Teilo sukcedis Samsonon kiel ĉefepiskopo de Dol. Oni diris ke tio okazis kun la aprobo de Hoel, reĝo de Bretonio.
Neartura konfirmo
Esence la sama evento estas priskribita en la Vivo de Sankta Teilo, kvankam ĝi ne estas ligata al la speciala kronigo de Arturo.
En tiu rakonto, Teilo pasigis pli ol sep jarojn en Bretonio por eskapi la efikojn de pesto en suda Britio. Fine de tiu periodo, liaj samlandanoj komencas reveni al Britio, kaj Teilo intencas fari same. Tamen Reĝo Budic la 3-a de Bretonio (la patro de la Hoel menciita de Galfrido) ne volas ke li foriru.
Tial oni faras interkonsenton ke Teilo anstataŭigu Samsonon kiel ĉefepiskopo de Dol.
La ŝlosila diferenco inter tiu rakonto kaj tiu de Galfrido de Monmouth estas ke Galfrido prezentas tiun nomumon kiel okazantan ĉe la kortego de Arturo en sudorienta Kimrio, prefere ol en Bretonio. Tamen la kronologia lokigo estas proksimuma kongruo.
Tio verŝajne okazis post 560, kiam Samsono estis ankoraŭ aktiva en Bretonio dum la tempo de la renverso de Conomor, sed ne pli malfrue ol 570, la jaro en kiu Reĝo Budic la 3-a mortis.
Eble Samsono de Dol
Ebla referenco al Samsono de Dol okazas pli frue en la Historia Regum Britanniae. Post venkado de la anglosaksoj, la piktoj kaj la skotoj, Arturo estas prezentata kiel iranta al Jorko por restarigi ĝin. Tiutempe Galfrido mencias ke la ĉefepiskopo de Jorko, certa Samsono (foje vidata kiel ‘Sanxo’ en kelkaj tradukoj) estis antaŭe forpelita dum la anglosaksaj atakoj sur tiu regiono.
Li estis nomumita ĉefepiskopo dum la regado de Ambrosius, baldaŭ post kiam la Danco de la Gigantoj estis starigita super la tomboj de multaj mortigitaj britaj ĉeftoj. Tiu lasta evento devas esti lokigita en ĉ. 480.
Kvankam oni sugestis ke tiu Samsono estu Samsono de Dol, la kronologio evidente ekskludas tion.
Samsono en Culhwch and Olwen
La kimra rakonto Culhwch and Olwen estis verkita en ĉ. 1100. Ĝi rakontas la historion de Arturo kaj liaj viroj engaĝiĝantaj en plurajn ekstreme malfacilajn aventurojn. Iamaniere unu el la roluloj aludas la multajn aliancanojn de Arturo. Unu el ili estas certa ‘Samson Finsych’.
La epiteto donita al tiu rolulo signifas ‘monaĥo’. Eblas ke Samsono la Monaĥo estis Samsono de Dol. Aliflanke li eble estis filo de norda ĉefo nomata Caw.
La bazo por tiu lasta sugesto estas ke tiu Samsono venas tuj post kiam pluraj filoj de Caw estas menciitaj. En pli posta genealogia dokumento, Caw ricevas filon nomatan Samson, sugestante ke la Samson Finsych en Culhwch and Olwen estis intencita esti lia filo, sed la referenco al li esti la filo de Caw estis hazarde preterlasita.
Kompreneble eblas ke la malo estas vera, kaj ke la referenco al Caw havanta filon nomatan Samson efektive devenas de malzorgema legado de Culhwch and Olwen. En tiu kazo li tre povus esti Samsono de Dol.
Konkludo
Konklude, Sankta Samsono de Dol estis grava kaj elstara religia figuro en sesa-jarcenta Britio kaj Bretonio. Li estis la filo de Amon de Dyfed kaj Anna de Gwent. Lia patro probable identigeblas kiel filo de Reĝo Budic la 2-a de Bretonio, dum lia patrino probable identigeblas kiel la filino de Reĝo Meurig de Gwent. Estinte tiel, Samsono estis la nevo de Athrwys, probabla kandidato por la historia Reĝo Arturo.
Samsono estis edukita de Illtud, verŝajne en la fruaj 530-aj jaroj, kaj li fariĝis episkopo ĝis la malfrua 550-aj jaroj. Li estis decida en la renverso de Conomor kaj la nomumo de Iudual kiel reĝo de Domnonée, Bretonio, en 560.
Fontoj
Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993
Bromwich, Rachel, Trioedd Ynys Prydein: The Triads of the Island of Britain, 2014
Morris, John, Arthurian Period Sources, Vol 3: Persons, 1995
Breverton, Terry, Wales: A Historical Companion, 2009
Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019
Olsen, Lynette, St Samson of Dol and the Earliest History of Brittany, Cornwall and Wales, 2017
