La Eŭmenidoj

(Tragedio, greka, 458 a.K., 1 047 linioj)

Enkonduko

«La Eŭmenidoj» («La bonkoraj» aŭ «La gracaj») estas la tria el la tri ligitaj tragedioj, kiuj konsistigas la trilogion «La Oresteio» de la antikva greka dramisto Esĥilo, antaŭita de «Agamemnon» kaj «La oferportantinoj». La trilogio kiel tuto, origine prezentita ĉe la jara festivalo Dionizio en Ateno en 458 a.K., kie ĝi gajnis la unuan premion, estas konsiderata la lasta aŭtentikigita, kaj ankaŭ la plej granda, verko de Esĥilo.

«La Eŭmenidoj» rakontas, kiel Oresto estas persekutata ĝis Ateno de la venĝemaj Erinjoj pro la murdo de sia patrino Klitemnestro, kaj kiel li estas juĝata antaŭ Atena kaj ĵurio de atenanoj por decidi, ĉu lia krimo pravigas la turmenton de la Erinjoj.

Sinoptiko — Resumo de la Eŭmenidoj

Ankoraŭ turmentata de la Erinjoj post la mortigo de sia patrino, Oresto trovas provizoran rifuĝon ĉe la nova templo de Apolono en Delfo. Kiam la teatraĵo komenciĝas, la Pitio, pastrino de Apolono, eniras la templon kaj estas ŝokita de sceno de hororo kaj miro, kiam ŝi trovas la elĉerpitan Oreston en la seĝo de la petanto, ĉirkaŭita de la dormantaj Furioj. Kvankam Apolono ne povas protekti lin kontraŭ la Erinjoj, li almenaŭ sukcesis prokrasti ilin per dormiga sorĉo, tiel ke Oresto povas daŭrigi al Ateno sub la protekto de Hermeso.

Tamen la fantomo de Klitemnestro vekas la dormantajn Erinjojn kaj instigas ilin daŭre ĉasi Oreston. En hantanta sekvenco la Erinjoj spuras Oreston sekvante la odoron de la sango de lia mortigita patrino tra la arbaro kaj poste tra la stratoj de Ateno. Kiam ili vidas lin, ili eĉ povas vidi riveretojn da sango trempantajn la teron sub liaj paŝoj.

Fine denove ĉirkaŭita de la minacaj Furioj, Oresto petegas Atenan pri helpo. La diino de justeco intervenas kaj alportas ĵurion de dek du atenanoj por juĝi Oreston. Atena mem prezidas la proceson, instrukciante siajn civitanojn spekti kaj lerni kiel proceso devas esti farita. Apolono parolas nome de Oresto, dum la Erinjoj agas kiel advokatoj de la mortinta Klitemnestro. Kiam la voĉdonoj estas kalkulitaj, la voĉdonado estas egala, sed Atena konvinkas la Erinjojn akcepti ŝian propran decidon favore al Oresto kiel la decida voĉdono.

Pravigita, Oresto dankas Atenan kaj la popolon de Ateno, kaj foriras hejmen al Argoso, libera viro kaj la legitima reĝo. Atena tiam kvietigas la furiozajn Erinjojn, renomante ilin «La Eŭmenidoj» (aŭ «La bonkoraj»), kaj regante, ke ili nun estos honorataj de la civitanoj de Ateno. Atena ankaŭ deklaras, ke de nun egalaj ĵurioj ĉiam devas rezultigi la senkulpigon de la akuzito, ĉar kompato ĉiam devas havi prioritaton super severeco.

Kiam la teatraĵo finiĝas, la virinoj akompanantaj Atenan kantas laŭdojn al Zeŭso kaj al la Sorto, kiuj alportis tiun mirindan aranĝon.

Analizo

«La Oresteio» (konsistanta el «Agamemnon», «La oferportantinoj» kaj «La Eŭmenidoj») estas la sola postvivanta ekzemplo de kompleta trilogio de antikvaj grekaj teatraĵoj (kvara teatraĵo, kiu estus prezentita kiel komika finalo, satir-teatraĵo nomata «Proteo», ne postvivis). Ĝi origine estis prezentita ĉe la jara festivalo Dionizio en Ateno en 458 a.K., kie ĝi gajnis la unuan premion.

Kvankam teknike tragedio, «La Eŭmenidoj» (kaj tial «La Oresteio» kiel tuto) fakte finiĝas per relative optimisma noto, kio povas surprizi modernajn legantojn; tamen fakte la termino «tragedio» ne portis sian modernan signifon en antikva Ateno, kaj multaj el la ekzistantaj grekaj tragedioj finiĝas feliĉe.

Ĝenerale la Ĥoroj de «La Oresteio» estas pli integritaj en la agon ol la Ĥoroj en la verkoj de la aliaj du grandaj grekaj tragediistoj, Sofoklo kaj Eŭripido (precipe ĉar la pli aĝa Esĥilo estis nur unu paŝon for de la antikva tradicio, en kiu la tuta teatraĵo estis gvidata de la Ĥoro). En «La Eŭmenidoj» aparte la Ĥoro estas eĉ pli esenca, ĉar ĝi konsistas el la Erinjoj mem kaj, post certa punkto, ilia rakonto (kaj ilia sukcesa integriĝo en la panteonon de Ateno) fariĝas grava parto de la teatraĵo.

Tra «La Oresteio» Esĥilo uzas multajn naturalismajn metaforojn kaj simbolojn — sunaj kaj lunaj cikloj, nokto kaj tago, ŝtormoj, ventoj, fajro ktp. — por reprezenti la ŝanĝeman naturon de la homa realo (bono kaj malbono, naskiĝo kaj morto, malĝojo kaj feliĉo ktp.). Estas ankaŭ grava kvanto da besta simboleco en la teatraĵoj, kaj homoj, kiuj forgesas kiel juste regi sin, emas esti personigitaj kiel bestoj.

Aliaj gravaj temoj traktitaj de la trilogio inkluzivas: la ciklajn naturon de sangaj krimoj (la antikva leĝo de la Erinjoj ordonas, ke sango devas esti pagata per sango en senfina ciklo de pereo, kaj la sanga pasinteco de la Domo de Atreo daŭre influas eventojn generacion post generacio en mem-perpetua ciklo de perforto naskanta perforton); la mankon de klareco inter ĝusto kaj malĝusto (Agamemnon, Klitemnestro kaj Oresto ĉiuj alfrontas neeblajn moralajn elektojn, sen klara ĝusta kaj malĝusta); la konflikton inter la malnovaj kaj la novaj dioj (la Erinjoj reprezentas la antikvajn, primitivajn leĝojn, kiuj postulas sangavenĝon, dum Apolono kaj precipe Atena reprezentas la novan ordon de racio kaj civilizo); kaj la malfacilan naturon de heredaĵo (kaj la respondecojn, kiujn ĝi kunportas).

Estas ankaŭ subkuŝanta metafora aspekto de la tuta dramo: la ŝanĝo de arkaika memhelpa justeco per persona venĝo aŭ vendetto al la administrado de justeco per proceso (sankciita de la dioj mem) tra la serio de teatraĵoj simbolas la paŝon de primitiva greka socio regata de instinktoj al moderna demokrata socio regata de racio. La tensio inter tiranio kaj demokratio, komuna temo en greka dramo, estas palpabla tra la tri teatraĵoj.

Je la fino de la trilogio Oresto montriĝas esti la ŝlosilo ne nur por fini la malbenon de la Domo de Atreo, sed ankaŭ por meti la fundamenton de nova paŝo en la progreso de la homaro. Tiel, kvankam Esĥilo uzas antikvan kaj bone konatan miton kiel bazon por sia «La Oresteio», li aliras ĝin en klare malsama maniero ol aliaj verkistoj, kiuj antaŭis lin, kun sia propra agendo por komuniki.

Rimedoj

• Angla traduko de E. D. A. Morshead (Internet Classics Archive)
• Greka versio kun vort-post-vorta traduko (Perseus Project)