Elen, Fratino de Reĝo Arturo

Elen, la fratino de Reĝo Arturo, estas figuro, kiu aperas en nur ununura artura fonto. Tamen, ŝi preskaŭ certe povas esti identigita kun tre elstara figuro el ne-arturaj fontoj. En ĉi tiu artikolo, ni ekzamenos ŝian aperon kiel la fratino de Arturo kaj esploros ŝian verŝajnan originon de ekster la arturaj legendoj.

Kiu Estis Elen, Fratino de Reĝo Arturo?

En la arturaj legendoj, Elen estas priskribita kiel la fratino de Reĝo Arturo, sed ŝi aperas en nur unu fonto. Tio estas la Kimraj Triadoj. La Kimraj Triadoj estas granda kolekto de diversaj tradicioj el mezepoka Kimrio, kiuj estas grupigitaj en aroj po tri.

Unu el ĉi tiuj triadoj havas la titolon: ‘La Tri Elenoj, Kiuj Foriris el Ynys Prydain’. Ĉi tio troviĝas en la Peniarth MS 126. Ĉi tiu triado listigas Elen-on, la fratinon de Arturo, kiel unu el ĉi tiuj tri Elenoj. La plena teksto tekstas:

“Tri Elenoj, kiuj foriris el Ynys Prydain: Elen ferch Coel, Elen ferch Eudaf, kaj Elen, fratino de Arturo, kiu laŭdire iris kun Arturo, kiam li iris por batali kontraŭ Frollo, kaj ŝi ne revenis.”

Kiam Elen forlasis Ynys Prydain (t.e. Brition)? La triado diras, ke ŝi iris kun Arturo, kiam li iris por batali kontraŭ Frollo. Li aperas kiel la malamiko de Arturo en la Historia Regum Britanniae, la verko skribita de Geoffrey de Monmouth en ĉ. 1137.

En tiu verko, Frollo estas prezentita kiel la romia tribuno, kiu regas super Gaŭlio en la tempo de Arturo. Arturo batalas kontraŭ li, mortigas lin kaj konkeras Gaŭlion. Tial, estis dum ĉi tiu evento, ke Elen laŭdire akompanis Arturon de Britio al Gaŭlio.

Nenio plia estas konata pri ĉi tiu Elen.

Identigi Ŝin Kun Elaine

Estas tenteme provi identigi Elen-on kun Elaine. Tio estas la nomo de unu el la fratinoj de Arturo en Le Morte d’Arthur, verkita de Sir Thomas Malory en la dek-kvina jarcento. Ĉar la nomo ‘Elaine’ klare estas sufiĉe proksima al la kimra ‘Elen’ por esti komprenata kiel la angla proksimiĝo de Malory al ĝi, la fakto, ke ambaŭ estas priskribitaj kiel la fratino de Arturo, povus facile konduki nin kredi, ke ili estas unu kaj la sama persono.

La problemo kun ĉi tiu konkludo estas, ke ni efektive povas spuradi la Elaine de Malory tra pli fruaj fontoj kaj vidi, ke ŝi origine havis malsaman nomon.

Ŝi estas prezentita kiel la edzino de Nentres de Garlot. En pli fruaj fontoj, la nomo de la edzino de ĉi tiu figuro estas Blasine. Ŝi aperas kiel tia en la Vulgata Merlin, ekzemple. Tie, ŝi estas la filino de Gorlois kaj Igerna kaj tial la duonfratino de Arturo. Aliaj tekstoj literumas ŝian nomon ‘Blaasine’ kaj ‘Basyne’.

Nur pli poste, kiel en la artura rakonto de Malory, ni vidas ŝian nomon skribitan kiel ‘Elaine’. Tial, estas evidente, ke ĉi tiu figuro ne origine devenis de la figuro de Elen, fratino de Arturo, en la kimra tradicio.

Tamen, ne estas neeble, ke Malory prenis la nomon de ĉi tiu fratino de Elen. Fine de fine, la teksto, en kiu ŝi aperas, estas proksimume samtempa kun Malory, do li eble aŭdis pri ŝi.

La Vera Identeco de Elen, Fratino de Reĝo Arturo

Komparo de pluraj kimraj fontoj indikas la veran identecon de Elen, la fratino de Arturo. Memoru, ke ŝi aperas kune kun du aliaj Elenoj en la triado, kiu mencias ŝin.

Krome, memoru, ke Elen, la fratino de Arturo, laŭdire forlasis Brition por kampanjo en Gaŭlion. Tio estis, kiam Arturo konkeris grandan parton de Eŭropo kaj militis kontraŭ la romianoj, kiel plene priskribite de Geoffrey de Monmouth.

La Du Aliaj Elenoj

Kun ĉi tiuj du faktoj en menso, ni bone faras konsiderante, kiuj estis la aliaj du Elenoj en ĉi tiu triado. Unu el ili estis la filino de Coel Hen. Ŝi estis la edzino de Imperiestro Konstantio kaj la patrino de Konstanteno la Granda. La ideo, ke ŝi estis la filino de Reĝo Coel de Britio, ne estas subtenata de la pli samtempaj registroj.

Krome, ne ekzistas firma indico, ke ŝi iam estis en Britio. Ŝi jam estis eksedziĝinta de Konstantio longe antaŭ ol li kampanjis en Britio, kaj ŝi ne rericevis elstaran pozicion ĝis 312, kio estis post kiam Konstanteno la Granda jam forlasis Brition.

La alia Elen estas multe pli signifa por nia diskuto. Ŝi estis la filino de reĝo registrita kiel ‘Eudaf Hen’ en kimraj fontoj, kaj ‘Octavius’ fare de Geoffrey de Monmouth. Ŝi estis la edzino de Magnus Maximus laŭ firma kimra tradicio.

Kvankam ne ekzistas samtempaj registroj, kiuj konfirmas ĉi tion, la filo de Maximus, Victor, ofte estas priskribata kiel ‘infano’ dum la tempo de sia levigo al la pozicio de Aŭgusto en 384.

Ĉar Maximus estis en Britio dum almenaŭ pluraj jaroj antaŭ sia uzurpo kontraŭ Gratiano en 383, li logike devas esti estinta kun sia edzino kaj patris sian filon dum li estis en Britio.

Sen indico, ke Maximus jam estis edziĝinta al sia edzino antaŭ sia stacio en Britio en ĉ. 380, ĉi tio forte subtenas la konkludon, ke lia edzino estis el Britio. La erudiciulo Peter Bartrum, respektata aŭtoritato pri ĉi tiu periodo, deklaris, ke “ne ekzistas motivo por dubi ĉi tiun tradicion”.

Kiam Elen ferch Eudaf Forlasis Brition

Kio igas ĉi tion tiel signifa? Nu, ĝi signifas, ke la informo koncerne ĉi tiun Elen-on en la kimra tradicio havas bonan ŝancon esti ĝusta, malsame ol en la kazo de Elen ferch Coel Hen.

Pli signifa ol tio estas la cirkonstancoj de la forlaso de Britio fare de Elen, la edzino de Maximus. La triado citita supre ne klarigis la cirkonstancojn de ŝia foriro. Tamen, ĉi tio ne estas la sola triado, kiu mencias ŝian foriron de Britio.

Alia estas la triado titolita ‘Tri Trupoj, kiuj foriris de ĉi tiu insulo, kaj neniu el ili revenis’. La unua enskribo tekstas:

“La unua iris kun Elen de la Armeoj kaj Cynan, ŝia frato.”

La referenco ĉi tie evidente estas al milita forto. Cynan aperas aliloke en kimraj tekstoj kiel la kunulo de Magnus Maximus dum lia ekspedicio al Gaŭlio.

La signifo de tio estas, ke ĝi signifas, ke Elen ferch Eudaf estas asociata kun tre similaj cirkonstancoj kiel Elen, la fratino de Reĝo Arturo. Same kiel Elen, la fratino de Arturo, estas asociata kun milita ekspedicio al Gaŭlio por batali kontraŭ la romianoj, Elen, la edzino de Maximus, ankaŭ estis asociata kun milita ekspedicio al Gaŭlio por batali kontraŭ la romianoj.

Krome, same kiel oni diras, ke Elen, la fratino de Arturo, neniam revenis al Britio, la sama aserto estas farata koncerne Elen-on, la edzinon de Maximus. Estas fascine, ke du virinoj kun la sama nomo ambaŭ estas asociataj kun tia simila aro de cirkonstancoj. Ĉu povus ekzisti iu pli granda signifo en tio?

Indico, ke Elen, la Fratino de Arturo, Estis Elen ferch Eudaf

Ĉi tiuj similecoj sugestas, ke ĉi tiuj du Elenoj (la fratino de Arturo kaj la filino de Eudaf) efektive estis la sama origina persono. Tamen, kvankam similaj, la aro de cirkonstancoj, kun kiuj ili ambaŭ estas asociataj, ne estas tiel similaj, ke ĝi postulas tian konkludon. Povus esti simple koincido.

La argumento, ke ili estis la sama persono, estas substance fortigita de la fortaj similecoj inter la legenda invado de Gaŭlio fare de Reĝo Arturo kaj la historia uzurpo de la Okcident-Romia Imperio fare de Magnus Maximus.

La renoma erudiciulo David Dumville notis ĉi tiujn evidentajn similecojn kaj argumentis, ke la legendo pri la eŭropa kampanjo de Arturo devenis de la invado de Maximus. Komparo de la du eventoj malkaŝas similecojn, kiuj estas tre malverŝajne atribueblaj al koincido.

Komparado de la Invadoj de Arturo kaj Maximus

Kaj Maximus kaj Arturo komencas sian kampanjon forlasante Brition kaj alvenante en Gaŭlion kun granda armeo. Ili ambaŭ renkontas la romian reganton de Gaŭlio (Gratiano en la kazo de Maximus, Frollo en la kazo de Arturo). Sen iu ajn granda batalo, post kiam la plimulto de la gaŭla armeo ŝanĝas flankon, la romia gvidanto forkuras.

La romia gvidanto tiam estas kaptita kaj mortigita en unu-kontraŭ-unu situacio. En la artura legendo, estas Reĝo Arturo, kiu mortigas Frollo-n, dum Gratiano estis mortigita de Andragathius, la kavaleria komandanto de la armeo de Maximus. Estas Andragathius, kiu ŝajne okupas la figuron de Arturo en ĉi tiuj eventoj.

Kaj en la artura legendo kaj en la historia realeco de la kvara jarcento, pasis pluraj jaroj sen iu ajn malferma konflikto inter la du flankoj. Tio tiam finiĝis, kiam Arturo decidis ataki Romon, same kiel Maximus sendis sian armeon kontraŭ Italio en 387.

Dum ĉi tiu evento, la viroj de Arturo havis konflikon kun romia senatano nomata Petreius, same kiel elstara kontraŭulo de Maximus dum la tempo de lia invado de Italio estis senatano nomata Petronius.

Post tio, Arturo luktis sian decidan batalon kontraŭ la romianoj kaj granda armeo konsistanta el aliaj nacioj en valo nomata Siesia. Andragathius, siaflanke, luktis kontraŭ la granda armeo de romianoj kaj multnombraj ne-romiaj aliancanoj de Theodosius ĉe Siscia en Kroatio.

Kion Tio Signifas por Elen

Surbaze de ĉi tiu indico, kion ni povas konkludi koncerne Elen-on, la fratinon de Arturo?

La supra komparo indikas, ke la legenda invado de Gaŭlio fare de Arturo efektive devenas de la uzurpo de Magnus Maximus. Tio farus Reĝon Arturon kunmetita figuro, kiel multaj erudiciuloj sugestis dum la jaroj.

Krom la sesa-jarcenta figuro, kiu batalis la saksojn en Britio, la legenda Reĝo Arturo parte estus identigebla kiel Andragathius, la kavaleria komandanto de Magnus Maximus.

Tial, la registro, ke Arturo havis fratinon nomatan Elen, kiu akompanis lin dum ĉi tiu eŭropa konkero, estas evidente derivita de tradicioj, kiuj origine temis pri Elen, la edzino de Maximus.

Kvankam ĉi tio kontentige klarigas ŝian asocion kun Arturo, ĝi ne evidente klarigas, per kio Elen estis specife igita la fratino de Arturo. Ĉu ekzistas io pri Elen ferch Eudaf, kio kondukus al la erara konkludo, ke ŝi estis la fratino de ĉi tiu brita reĝo?

Kiel Elen Fariĝis la Fratino de Reĝo Arturo

Memoru, ke la historia figuro, kies agadoj ŝajne respondas al tiuj de Reĝo Arturo en la legendo, estas Andragathius. Ĉi tiu fakto povus bone esti la ŝlosilo por kompreni, kiel Elen, la edzino de Maximus, venis esti memorata tra unu linio de transdono kiel la fratino de Reĝo Arturo.

Bona kazo povas esti farita, ke Andragathius mem venis esti memorata kiel la filo de Maximus. En kimraj registroj, ni trovas, ke al Maximus estas donita filo nomata Anthun. Li estas nomata la Reĝo de Grekio kaj gvidas genealogian liston, en kiu multaj el liaj proksimaj posteuloj havas klare ĝermanajn nomojn.

Ambaŭ ĉi tiuj aspektoj de la figuro de Anthun povas esti klarigitaj, se ni identigas lin kiel Andragathius. Kvankam Andragathius neniam iris tiel for kiom Grekio mem, la ideo, ke iu proksime asociata kun Maximus konkeris tiel for kiom Grekio, estas klare radikita en liaj historiaj kampanjoj tra Eŭropo.

Ĉar Andragathius havis la plej elstaran rolon en tiuj konkeroj krom Maximus mem, tial havas sencon identigi Anthun-on kun Andragathius. La fakto, ke Anthun estas proksime sekvata de klare ĝermanaj nomoj (eble specife gotikaj), firme subtenas ĉi tion, konsiderante, ke ‘Andragathius’ estas gotika nomo.

Kun Andragathius estanta memorata kiel la filo de Maximus, tio signifus, ke Elen devus esti memorata kiel la patrino de ‘Arturo’ (t.e. Andragathius). Kiel tio kongruas kun tio, ke ŝi estas nomata la fratino de Arturo?

De Patrino al Fratino

Ekzistas almenaŭ du manieroj, per kiuj ĉi tiu korupto povus esti okazinta. Unu maniero estas, ke ĝi rezultis el ĝenerala konfuzo, kiu iam okazis en la registroj inter proksimaj familianoj.

Ekzemple, Eudaf estis la bopatro de Maximus, tamen ekzistas almenaŭ unu registro, kiu priskribas lin kiel lian filon. Alia ekzemplo estas Aedan kaj lia patro Gabran, reĝoj de Dal Riada, kiuj iam aperas en kimraj registroj kun ilia rilato inversigita.

Same, ekzistas multaj okazoj de generacioj estantaj preterlasataj. Ekzemple, Brychan estas farita rekta filo de Tewdrig en la Vivo de Sankta Cadoc, dum aliaj registroj klarigas, ke li estis la nepo de Tewdrig tra lia filino Marchell.

Eble la plej signifa ekzemplo estas rekte rilata al Elen mem. Kiel ni vidis pli frue, la triado, en kiu ŝi aperas, nomas Cynan-on ŝia frato. Tamen, aliaj registroj nomas Cynan-on ŝia kuzo.

Tial, eble la nura fakto, ke Andragathius kaj Elen estis kredataj esti proksime parencaj, kondukis al la erara priskribo de ŝi kiel la fratino de ‘Arturo’.

Pli Specifa Klarigo

Aliflanke, povas ekzisti pli specifa motivo por ĉi tiu eraro. Kiel jam menciite, individuaj generacioj estas iam preterlasataj. Alia ekzemplo, aldonita al la jam donita, estas, ke certa Athrwys de Glywysing kaj Gwent estas prezentita kiel la filo de Tewdrig en la Harleian MS 3859, malgraŭ la fakto, ke aliaj registroj klare faras lin la nepo de Tewdrig.

Tial, ĉar Andragathius estis ŝajne memorata kiel la filo de Maximus (kiel ‘Anthun’, evidente koruptita formo de la unua parto de lia nomo), li tial nature estus konsiderata la filo de Elen. Tamen, tio ankaŭ farus lin la nepo de Eudaf, la patro de Elen.

Eble tio iam kondukis al tio, ke li estis priskribata kiel la rekta filo de Eudaf. Se jes, tio donus la impreson, ke li efektive estis la frato de Elen prefere ol ŝia filo.

Iome simile, iuj registroj preterlasas generaciojn, ĉar ili registras liniojn de sinsekvo. Ni vidas multajn ekzemplojn de tio en la Harleian MS 3859.

Anthun aperas aliloke en kimraj genealogioj kun la alternativa nomo ‘Dynod’. Geoffrey de Monmouth uzis ‘Dionotus’ kiel latinan formon de ĉi tiu nomo. La Dionotus de Geoffrey estis asociito de Magnus Maximus, kiun ĉi-lasta nomumis kiel la reĝon de Britio post Eudaf (aŭ ‘Octavius’, kiel Geoffrey nomas lin).

Tial, supozante la identigon de Dionotus kun Anthun/Dynod de la genealogioj, tio signifus, ke li nature estus registrita kiel la sukcedanto de Eudaf.

Fakte, indico, ke tio okazis, vidiĝas el Le Petit Bruit. Ĉi tiu registro el 1309 demonstreble konservas iujn precizajn informojn el la Malluma Epoko. Ĝi referencas al figuro nomata Edbright kiel unu el la antaŭuloj de Reĝo Arturo. Surbaze de la informo pri li, li preskaŭ certe povas esti identigita kun Andragathius.

Signife, li estas nomata la filo de ‘Edgar’. Estas tre verŝajne, ke tio estas malpreciza angla proksimiĝo al ‘Eudaf’. Tial tio subtenus la ideon, ke Andragathius (Anthun/Dynod) iam estis memorata kiel la filo de Eudaf.

Krome, ĉar Andragathius estis plenkreska kavaleria komandanto dum la tempo, kiam Maximus havis sian infanan filon kun sia evidente brita edzino, estas evidente, ke Andragathius ne povus efektive esti la filo de Elen. Li verŝajne estus proksimume samaĝa kiel ŝi.

Tio kuraĝigus la identigon de ili kiel gefratoj prefere ol patrino kaj filo.

Konkludo

Konklude, la apero de Elen, la fratino de Arturo, en la kimra tradicio preskaŭ certe estas la rezulto de tio, ke Reĝo Arturo estas kunmetita figuro. Ŝi aperas nur en la kunteksto de la invado de Arturo en Gaŭlion por batali kontraŭ la romianoj. La indico forte sugestas, ke ĉi tiu konto devenas de la konkero de la Okcident-Romia Imperio fare de Magnus Maximus, kun lia kavaleria komandanto Andragathius estanta la figuro, kies agadoj estis kombinitaj kun tiuj de la sesa-jarcenta Arturo.

Laŭ tio, Maximus estas asociata en la kimra tradicio kun sia edzino Elen en la kunteksto de lia eŭropa kampanjo. La referencoj al Elen, la filino de Eudaf, estas tiel similaj al tiuj de Elen, la fratino de Arturo, ke ili estas evidente la sama figuro.

La motivo, pro kiu Elen, filino de Eudaf, venis esti memorata kiel la fratino de Arturo, estas verŝajne, ke Andragathius estis memorata ene de iuj tradicioj kiel la filo de Eudaf. Tio povus esti, ĉar li laŭdire sukcedis Eudaf-on kiel reĝo de Britio, kvankam ekzistas aliaj eblecoj.

Fontoj

Bartrum, Peter, A Welsh Classical Dictionary, 1993

Howells, Caleb, King Arthur: The Man Who Conquered Europe, 2019