La Multaj Vizaĝoj de Vero

Kiel ajn mi ŝatus pensi ke ekzistas nur unu, sola vero al onia vidpunkto kaj la cetero estas falsaj, la realo estas ke tio ne nepre veras. Precipe, rilate al la sociaj teksaĵoj de homaj klopodoj, kiel en arto, literaturo, juro, politiko kaj religio, ekzistas multaj veroj.

En ĉi tiu paĝo, mi simple koncentriĝos sur la vero rilate al religio; aŭ alivorte, “spirita vero”.

Mi trovas ke multaj homoj konfuzas verojn kun faktoj aŭ pruvoj. Iam vero kaj faktoj estas la samaj, sed iam ili ne nepre estas tiaj.

Vero estas, laŭ mia menso, plejparte subjektiva. Ĝi estas afero de percepto. Vero povas esti vera por unu homo, sed eble ne vera por alia. Tial fido estas rilata al vero.

Pruvo aŭ faktoj, aliflanke, reprezentas serĉon por io kio estas kaj konkreta kaj decida; tial oni povas klopodi esti pli objektiva. Pruvo estas pruvado aŭ malpruvado ĉu la vero povas esti subtenata per decidigaj indikaĵoj.

Kaj tiom kiom la homa sperto iras, ni neniam povas esti 100% objektivaj.

Mia persona plej ŝatata devizo, kiun mi elpensis antaŭ kelkaj jaroj, rilate al la “vero”:

Ekzistas multaj veroj,
Kaj ekzistas neniu vero.

Ĉi tiu devizo, mi scias, estas kaj mallogika kaj kontraŭdira. Do bonvolu permesi al mi klarigi ĉi tiun strangan devizon, kvankam mi dubas ke mi povas klarigi ĉi tiun devizon tiel klare aŭ koncize kiel mi ŝatus.

Kiel povas ekzisti “multaj veroj”? Kaj tamen, samtempe, kiel povas ekzisti “neniu vero”?

Mi vizitis forumon kie kristanoj kaj islamanoj argumentas, ofte varmege, pri ilia religio estanta la “ĝusta”. Ĉiu religiulo argumentus vigle kaj senĉese pri kiel ilia skribaĵo estas la sola kiu tenas la veron kaj la dian volon aŭ mesaĝon de ilia Dio, tiel ke ĉiuj aliaj religioj kaj skribaĵoj estas falsaj.

Ili eĉ argumentas inter si mem, do ekzistas granda kvanto da internaj bataloj. Katolikoj, Protestantoj, Anglikanoj kaj Ortodoksuloj batalis pri la demando pri kiu estas la vera eklezio. Katolikoj havas siajn verojn; la Ortodoksuloj havas sian propran aron da veroj, kaj la Protestantoj havas siajn verojn. Mormonismo, aŭ la Eklezio de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, havas sian propran plian skribaĵon, la Libron de Mormono, kaj ili diras ke ili estas la vera eklezio.

En Islamo, la Ŝijitaj Islamanoj kaj Sunaaj Islamanoj ofte kolizias. Judismo, Islamo, Hinduismo, Budhismo kaj tiel plu havas malsamajn kredojn, tial ĉiu havus sian propran aron da veroj.

Kaj eĉ en ateismo, ili diras ke ilia propra aro da reguloj kaj kredo aŭ vero estas ke ne ekzistas dioj. Ili ne kredas en iun ajn postmorton, do ne ekzistas ĉielo kaj infero.

Do kiel vi povas vidi el la supraj ekzemploj, ĉi tiu duono de la devizo – “multaj veroj” – certe sonas vera.

Sed kiel la alia duono de mia devizo “konvenas” en ĉi tion.

Nu, kiam mi parolas pri “neniu vero”, mi ne nepre celas ke ekzistas “neniu vero”. Mi fakte referencas al tio ke religio aŭ teismo havas neniun solan, unuigan veron; alivorte, ne ekzistas Fina Vero.

Ŝajne kaj Kristanismo kaj Islamo adoras la saman Dion kiel tiun de Judismo, sed ili argumentas ke iliaj skribaĵoj estas la sola vera prezentado de tiu Dio. Malgraŭ la similecoj en la tri Abrahamaj religioj, iliaj apartaj veroj lasas ilin ĉiujn sen unu Fina Vero.

Do, kiu religio aŭ sekto tenas la “veron”?

Agnostikuloj ne kredas en iun ajn “finan” veron aŭ realon. Kiel mi diris antaŭe, vero, malsame ol fakto, estas kiel fido, afero de perspektivo, kaj neebla pruvi.

Mi renkontis homojn kiuj diras ke fido ne bezonas esti pruvita por ke ĝi estu vera. Laŭ mia menso, tio ne ŝajnas logika. Se io ne povas esti pruvita, tiam kiel povas esti asertite ke ili havas la veron, sen decidigaj kaj kvantaj indikaĵoj.

Mi aŭdis homojn uzi la argumenton de aero kiam ili provis pruvi la ekziston de Dio kiu ne povas esti vidata. Aero, tiel ili diras, ne povas esti vidata, sed ĝi estas tie, kaj tial ĝi estas vera. Se tiaj nevideblaj aferoj povas ankoraŭ ekzisti, tiam ankaŭ la ekzisto de Dio povas.

Sed mi trovas difekton kun ĉi tiu ekzemplo.

Aero povas esti pruvita, simple kaptante aeron en ujo, kiel balono. Aero havas mason kaj volumon, ĉar ĝi plenigos la ujon. Dio ne. Oni povas mezuri aeron – por determini ĝian mason, pezon, volumon – sed la samo ne povas esti dirita pri Dio. Kaj kvankam en normalaj cirkonstancoj, aero ne povas esti vidata, ĝi certe povas esti sentata sur la haŭto, precipe la vento blovanta aeron ĉirkaŭe. Dio ne povas esti vidata, aŭdata aŭ sentata, ĉar li ne faris sian ĉeeston konata al ĉiuj, krom al profetoj.

Kiel oni pruvu la vortojn de profetoj, sanktuloj kaj diaj mesaĝistoj en la skribaĵoj ke Dio efektive ekzistas? Ĉi tio povas esti akceptita nur per fido.