La Batalo ĉe la Rivero Bassas
La Batalo ĉe la Rivero Bassas estas unu el la plej intrigaj bataloj el la arturaj legendoj. Ĝi estis unu el la famaj 12 bataloj de Arturo kontraŭ la anglosaksoj, menciitaj en la plej frua fonto priskribanta la karieron de Arturo. Malsame al la plej multaj el la aliaj bataloj, praktike nenio estas konata pri ĝi. Precipe, la loko de tiu ĉi batalo estis la temo de intensa spekulado, kaj neniu eĉ proksimuma interkonsentiĝo formiĝis ĉirkaŭ ĝi. En tiu ĉi artikolo ni ekzamenos, kion la disponeblaj informoj diras al ni, kaj ni komparos la konkurantajn teoriojn pri la loko de tiu ĉi batalo.
Kio estis la Batalo ĉe la Rivero Bassas?
La Batalo ĉe la Rivero Bassas estis la sesa el la 12 bataloj de Arturo menciitaj en la Historia Brittonum. Ĝi estas menciita en pasejo koncernanta la kampanjojn de Arturo kontraŭ la anglosaksoj, kiuj ekde ĉirkaŭ 430 konkeris pli kaj pli da Britio. Al la Batalo ĉe la Rivero Bassas ne estas donita eksplicita dato, sed la Historia Brittonum sugestas, ke ĝi okazis iam en la unua duono de la sesa jarcento.
Kvankam ĝi estis la sesa batalo, ĝi estis nur la tria batalejo en la saksa kampanjo de Arturo. Tio estas ĉar la bataloj du, tri, kvar kaj kvin ĉiuj okazis ĉe la dua batalejo.
Bassas estas plej fama pro tio, ke ĝi estas ekstreme malfacile lokigebla. Pri la plej multaj el la aliaj batalejoj ekzistas ĝenerala interkonsento pri kelkaj plaŭziblaj lokoj. Tamen, rilate al la Rivero Bassas, ĝi montriĝis tiel nekaptebla, ke tute neniu interkonsentiĝo formiĝis pri ĝi.
Ĝi ankaŭ estas rimarkinda pro tio, ke ĝi estas eble la nura el la 12 bataloj, pri kiu tute ne ekzistas tradicio ekster la Historia Brittonum. Vere, tiu ĉi estas la plei evitema kaj mistera el la 12 bataloj de Arturo.
La Batalo ĉe la Rivero Bassas en la Historia Brittonum
La unua (kaj ŝajne nura) mencio de tiu ĉi batalo estas en la Historia Brittonum, verkita ĉirkaŭ 830 kaj tradicie atribuita al monaĥo nomita Nennius. La rakonto pri la batalo tekstas jene:
„Tiam okazis, ke la magnanima Arturo, kun ĉiuj reĝoj kaj militfortoj de Britio, batalis kontraŭ la saksoj. Kaj kvankam estis multaj pli noblaj ol li, li estis dek du fojojn elektita kiel ilia komandanto, kaj same ofte li venkis… La sesa, ĉe la Rivero Bassas.”
Tio estas ĉio, kion la Historia Brittonum diras pri tiu ĉi batalo. Ni povas vidi, ke diversaj reĝoj kaj militestroj partoprenis en la batalo, preter Arturo mem, kvankam Arturo estis la estro de tiu alianco. Ni ankaŭ povas vidi, ke la batalo estis disputata ĉe rivero, kaj ke la nomo de la rivero estis ‘Bassas’.
La Batalo ĉe la Rivero Bassas en Pli Postaj Kronikoj
Krom la mistero ĉirkaŭ la loko de tiu ĉi batalo, ĝi ankaŭ estas aparta pro tio, ke ĝi ne aperas en iuj ajn pli postaj kronikoj. La batalo ne aperas en la kimra tradicio, nek ĝi estas menciita en la monumenta Historia Regum Britanniae de Galfrido de Monmouth. Kontraste, argumenteble ĉiuj aliaj bataloj el la kampanjo de Arturo aperas en apartaj tradicioj.
La Historia Regum Britanniae de Galfrido de Monmouth
Tamen tio ne signifas, ke la ĉeesto de tiu ĉi batalo en la Historia Brittonum nepre ne povus esti akordigita kun la rakonto de Galfrido de Monmouth. Lia Historia Regum Britanniae, verkita ĉirkaŭ 1137, enhavas plenan rakonton de la kampanjo de Arturo kontraŭ la saksoj.
La rakonto priskribas, kiel Arturo vojaĝis norden direkte al Jorko, kaj tiam, survoje, li batalis batalon ĉe la ‘Rivero Duglas’. Poste, post kiam li persekutis la saksojn kaj sieĝis ilin ĉe Jorko, li denove iris suden kaj batalis plian riverbatalon.
Iuj eble volus asociigi tiun ĉi duan riverbatalon kun la Batalo ĉe la Rivero Bassas, ĉar la Historia Brittonum metas Bassas post Dubglas. Tamen Galfrido specife lokigas tiun ĉi duan riverbatalon en la regiono Lindisia. Tio estas preskaŭ certe la ‘Linnuis’ menciita en la Historia Brittonum kiel la regiono, en kiu la Rivero Dubglas situis.
Ĉar la Historia Brittonum rekte diras al ni, ke pluraj bataloj estis disputataj ĉe la Rivero Dubglas, estas tre verŝajne, ke tiu ĉi riverbatalo post la sieĝo de Jorko en la HRB de Galfrido estas simple plia el tiuj bataloj, ne la Batalo ĉe la Rivero Bassas.
La Ebla Lokigo de la Batalo ĉe la Rivero Bassas
Post kiam li sukcese venkis la saksojn ĉe tiu ĉi rivero en Lindisia, Galfrido priskribas, kiel Arturo persekutis la saksojn ĝis la Kaledonia Arbaro. La rakonto tekstas tiel:
„La ceteroj, en granda konsterniĝo, forlasis la sieĝon kaj fuĝis, sed estis diligente persekutataj de Arturo, ĝis kiam ili venis al la arbaro de Celidon, kie ili provis regrupigi sin kaj rezisti. Kaj tie ili denove ekbatalis kontraŭ la britoj.”
Tio forte implicas, ke la britoj kaj la saksoj ne disputis propran batalon inter la rivero en Lindisia kaj la ‘arbaro de Celidon’, aŭ la Kaledonia Arbaro. La Batalo ĉe la Arbaro Celidon estas la sekva batalo en la listo de la Historia Brittonum, post Bassas. Se ni konsideras la rakonton de Galfrido kiel tute ĝustan, tiam la Batalo ĉe la Rivero Bassas vere ne povus esti disputata inter la bataloj de Dubglas kaj la Arbaro Celidon.
Aliflanke, eble la priskribo de Galfrido estas nur iomete malĝusta. Eble estis plia batalo inter la du fortoj dum la persekutado, kiu finfine kulminis en la Kaledonia Arbaro. Tio ne kaŭzus iun ajn gravan konflikton kun la teksto de Galfrido.
Se Ne Tiam, Kiam?
La supre dirita estas, kompreneble, nur spekulado. Ekzistas alia ebleco, kiu klarigus la foreston de Bassas el la rakonto de Galfrido. Tiu ĉi ebleco pridubas du oftajn supozojn:
La unua supozo estas, ke la pasejo en la Historia Brittonum rakontanta la 12 batalojn de Arturo fakte rakontas ilin en strikte kronologia ordo. En konflikto kun tio estas la populara teorio, ke tiu pasejo origine devenis de batalpoemo, tiaspeca kiel ni vidas por pluraj aliaj kimraj regantoj el la sesa kaj sepa jarcentoj. Tiun teorion subtenas multaj elstaraj fakuloj, inkluzive de John T Koch.
Se la batalejoj estis metitaj kie ili estas en la poemo pro la rimo, tiam Bassas povus esti okazinta en tute aparta okazo – eĉ en tute aparta kampanjo.
La dua supozo estas, ke ĉiuj 12 bataloj estis disputataj kontraŭ la anglosaksoj. Kvankam tio ŝajnas esti la plej verŝajna ebleco, ĝi ne estas la nura ebla interpreto. La Historia Brittonum ja komencas la pasejon per la vortoj: ‘Tiam okazis, ke la magnanima Arturo batalis… kontraŭ la saksoj.’ Tamen tiu deklaro pri fakto ne nepre signifas, ke ĉiuj el la poste menciitaj bataloj estis kontraŭ la saksoj.
Alia tradicio atestas, ke Arturo iam okupiĝis pri bataloj kontraŭ denaske britaj reĝoj. Ekzistas eĉ ioma aktiva subteno por la ideo, ke ne ĉiuj el tiuj 12 bataloj efektive estis disputataj kontraŭ la saksoj, kiel atestas la tradicio rilate al la Batalo ĉe Tribruit.
Se ni akceptas tion en la kazo de Bassas, tiam povus esti, ke ĝi ne aperas en la rakonto de Galfrido pri la kampanjo de Arturo simple ĉar ĝi ne okazis dum tiu parto de lia kariero.
Kie estis la Rivero Bassas?
Tamen la plej fame nekaptebla problemo kun Bassas estas la demando, kie ĝi situis. Sugestitaj lokoj kovris preskaŭ ĉiujn regionojn de Britio. Malsame al la plej multaj el la aliaj bataloj, ne ekzistas eĉ ia interkonsento pri tio, ĉu ĝi estis ie en la nordo de la lando aŭ ie en la sudo.
La Loknomo ‘Bassas’
Eĉ la nomo mem ‘Bassas’ prezentis al la fakuloj seriozajn malfacilaĵojn. Neniuj povas interkonsenti pri ĝia signifo. La historiisto Andrew Breeze deklaris, ke ‘Bassas havas neniun sencon en la kelta’. La respektata keltologo Kenneth Jackson konkludis, ke Bassas estas neidentigebla, ĉefe pro la malfacila nomo. Pro tiu ĉi tre malfacila nomo, iuj esploristoj (inkluzive de Breeze) konkludis, ke ĝi estas koruptita.
Interese, unu manuskripto de la Historia Brittonum donas ioman subtenon al tiu vidpunkto. Kvankam ĝi ne estas la plej frua versio de tiu dokumento, la manuskripto koncernata registras tiun loknomon kiel ‘Lusas’ anstataŭ ‘Bassas’. Tamen ŝajnas, ke la plej multaj fakuloj konsentas, ke ‘Bassas’ estas pli proksima al la ĝusta nomo, malgraŭ ke ĝi hodiaŭ estas neidentigebla.
Estis iuj provoj elpensi senchavan keltan etimologion por ‘Bassas’. Multaj fakuloj sugestas, ke ĝi rilatas al la kimra vorto ‘bas’, kiu signifas ‘malprofunda’. Tamen tio ne klarigus la duan parton de la vorto ‘Bassas’. Krome, ŝajne ne ekzistas riveroj en Britio hodiaŭ, kiuj konservas tiun vorton kiel parton de sia nomo, kio evidentigas, ke ĝi verŝajne ne estis uzata kiel la nomo de rivero.
Simila klarigo estas la latina vorto por ‘malalta’, kiu estas ‘bassus’. Tiu ĉi, almenaŭ, plie klarigus la duan duonon de la nomo. Tamen ne estas kutime, ke loknomoj en Britio estas nomitaj laŭ latinaj vortoj, kio faras tion malverŝajna.
Alia klarigo estas, ke ĝi devenas de la anglosaksa persona nomo ‘Bassa’. Ekzistas kelkaj lokoj ĉirkaŭ Britio kun tiu elemento en sia nomo. Tamen iuj fakuloj opinias, ke estas malverŝajne, ke la batalejo estus memorita de la britoj sub angla nomo. Aliaj, kontraste, opinias, ke tio estas tute ebla, se la batalo okazis ene de teritorio, kiu jam estis saksa.
Bass Rock, Firth of Forth
Unu el la plej ofte sugestitaj lokoj (verŝajne simple ĉar ĝi estas sufiĉe fama per si mem hodiaŭ) estas Bass Rock en sudorienta Skotlando. Ĝi situas en la regiono Firth of Forth. Ĝi estas enorme rokamasso, atingante 350 futojn en alteco, ĉirkaŭ 1 mejlon for de la bordo.
La evidenta allogeco de tiu ĉi loko estas la nomo ‘Bass’. Preter tio, estas tre malmulte, kion oni povas diri favore al tiu teorio.
Obĵetoj Kontraŭ Tiu Loko
Unu facila obĵeto kontraŭ tiu ĉi loko estas la fakto, ke ĝi ne estas rivero. Tamen la Historia Brittonum klare parolas pri la ‘Rivero Bassas’. Oni povus argumenti, ke unu el la proksimaj riveroj sur la kontinento povus esti nomita laŭ tiu rokamasso, kvankam tio ŝajnas troa streĉo.
Krome, iuj fakuloj argumentis, ke la ‘Bass’ en tiu loknomo estas multe pli recenta ol la artura periodo. La skota loknoma fakulo Peter Drummond argumentas, ke ĝi verŝajne devenas de la vorto ‘bass’ en la senco de speco de korbo por porti fiŝojn, kaj ke ĝi verŝajne estis nomita laŭ tio de la lokaj fiŝkaptistoj pro sia aspekto.
Dunipace, Falkirk
Alia loko en Skotlando, kiu estis sugestita, estas Dunipace, Falkirk. Tio estas vilaĝo sur la norda bordo de la Rivero Carron. Du montetoj tuj apud la rivero estas nomataj la ‘Montetoj de Dunipace’. Laŭ tiuj, kiuj lokigus Arturon en tiu areo, la loknomo ‘Dunipace’ signifas ‘Monteto de Bass’, kaj do argumenteble ĝi estas la origina Bassas.
Interese, sur la suda bordo de la Rivero Carron estas antikva ruinaĵo, kiu estis registrita en la 13-a jarcento kiel ‘Furnus Arthur’, aŭ ‘La Fornejego de Arturo’. Tio estis uzata por subteni la ideon, ke Arturo estis aktiva en tiu areo.
Obĵetoj Kontraŭ Tiu Loko
La ĉefa obĵeto kontraŭ tiu teorio estas la fakto, ke derivi la lastan duonon de ‘Dunipace’ de la vorto ‘Bass’ estas sufiĉe arbitra, kaj derivi ĝin de ‘Bassas’ estas des pli. Multaj fakuloj derivas ĝin de la latina vorto por paco, kiu estas ‘pax’, konkludante, ke ĝi signifas ‘Monteto de Paco’.
Aliflanke, ekzistas fakuloj, kiuj argumentas, ke ĝi devenas de la gaela vorto ‘bais’, signifanta ‘morto’. Ĉu tiu gaela vorto povus evolui al ‘Bassas’ por la verkinto de la Historia Brittonum? Ĝi estas interesa konjekto, kvankam nepruvebla. La plej malnova literumado de Dunipace ŝajnas esti ‘Dunipais’. Ĉu tio povus deveni de ‘Bassas’ (aŭ ĉu ili havis komunan originon), aŭ ne, ne ekzistas aktiva kialo pensi, ke tia estis la kazo.
Ankaŭ ne ekzistas pruvo, ke iu ajn el la du riveroj en la areo, la Carron kaj la Bonny, iam estis konata kiel la Bassas.
Cambuslang, Glasgovo
Surprize populara sugesto estas Cambuslang, Glasgovo. Tio estas urbo ene de la limoj de Granda Glasgovo. Ĝi situas tuj sude de la Rivero Clyde. Laŭ tiu teorio, la parto ‘bus’ de la nomo ‘Cambuslang’ devenas de ‘Bassas’.
Subtene al tiu teorio estas la fakto, ke la preĝejo en tiu urbo laŭdire estis fondita de Cadoc, kunulon de Reĝo Arturo. Krome, en la rakonto pri tiu fondo (enhavita en la 11-jarcenta Vivo de Sankta Cadoc), oni diras, ke potenca reĝo nomita Caw estis mortigita de alia brita reĝo dum batalo ĉe tiu loko.
Caw estas menciita en kelkaj arturaj kronikoj. Lia filo Hueil estas registrita kiel batalanta kontraŭ Arturo kaj mortigita de li. Eble Arturo ankaŭ estis la reĝo, kiu batalis kaj mortigis Caw ĉe Cambuslang. La kroniko pri la mortigo de Caw diras, ke ‘per diabla impulso [Caw], kun trupoj da [siaj] rabistoj, alvenis al tiuj bordoj por prirabi.’ Tial ni eĉ povus supozi, ke Caw kunlaboris kun la saksoj kontraŭ siaj samlandanoj britoj.
Obĵetoj Kontraŭ Tiu Teorio
La ĉefa obĵeto kontraŭ tiu teorio estas, ke ne ekzistas kialo kredi, ke la loknomo ‘Cambuslang’ havas ion ajn komunan kun ‘Bassas’. Ŝajnas, ke la superplimulto de la fakuloj konsentas, ke la elemento ‘Cambus’ estas tuta vorto per si mem, signifante kurbiĝon en rivero. La urbo Cambuslang ja situas ĉe rimarkinda kurbiĝo de la Rivero Clyde.
Tial ne ekzistas pruvo, ke la parto ‘bus’ estis aparta elemento, kiu eble povus esti konektita al ‘Bassas’.
Krome, ne ekzistas pruvo, ke la Rivero Clyde iam estis konata kiel la Rivero Bassas. La britoj konis tiun riveron kiel la ‘Clut’ aŭ ‘Clud’.
Baschurch, Shropshire
Multe pli konvinka teorio estas, ke Bassas iamaniere estis ligita al Baschurch. Tio estas granda vilaĝo en Shropshire, proksime de la orienta limo de Kimrio. Kimraj kronikoj nomas tiun areon ‘Eglwyssau Bassa’, kio signifas ‘la Preĝejoj de Bassa’. Ili estas menciataj kiel tiaj en poemo datita al la naŭa jarcento sed pri la morto de kimra reĝo el la sepa jarcento, Cynddylan.
Tiu ĉi estas unu el la malmultaj lokoj, pri kiuj ni povas certi diri, ke ĝi estis konata kiel ‘Bassa’ (preskaŭ identa al ‘Bassas’) en mezepokaj kimraj kronikoj. Tio faras ĝin tre alloga loko por Bassas. Ekzistas elstara rivero proksime, la Rivero Perry.
Estas vere, ke ĝi ne havas la nomon ‘Bassas’, sed ŝajnas ne ekzisti iu ajn registro montranta, ke la nomo de tiu rivero reiras ĝis proksimume la arturaj tempoj. Tial ĝi povus antaŭe havi malsaman nomon.
Kvankam ĝi ne situas tuj apud konataj areoj de anglosaksa aktiveco, ĝi estas sufiĉe proksima por facile esti alirebla de ili en la meza sesa jarcento. Aliflanke, se la sugesto, ke la 12 bataloj de Arturo ne ĉiuj estis kontraŭ la saksoj, estas ĝusta, tiu ĉi povus esti la loko de batalo inter Arturo kaj alia brita reĝo, kiel Cynan Garwyn. Li estis la reĝo de tiu areo kaj la ĉirkaŭa regiono en la sesa jarcento kaj estas registrita kiel militantan militon kontraŭ suda Kimrio, kio ofte estas donita kiel la centro de aktiveco de Arturo en la kimra tradicio.
Obĵetoj Kontraŭ Tiu Loko
Ne ekzistas gravaj obĵetoj kontraŭ tiu teorio. Kvankam la nomo ‘Bassa’ ne perfekte kongruas kun ‘Bassas’, la fina ‘s’ povus facile esti aldonita al la nomo pro la rimo en la batalpoemo, de kiu la rakonto de la Historia Brittonum verŝajne devenis.
Bassingbourn, Cambridgeshire
Alia verŝajna loko estas Bassingbourn, Cambridgeshire. Fakte, laŭ etimologio, tio eble estas la unusola plej bona kongruo por la Rivero Bassas en la tuta Britio. La elemento ‘Bassing’ devenas de ‘Bassa’ kaj ‘ingas’. La unua parto estas saksa persona nomo, dum la dua parto signifas tribon aŭ klanson. La elemento ‘bourn’ rilatas al rojo. Tial Bassingbourn laŭvorte signifas ‘la rojo de la popolo de Bassa’.
Tio estas preskaŭ perfekta kongruo kun la ‘Rivero Bassas’ el la Historia Brittonum. La Rivero Cam fluas tuj preter tiu urbo kaj estas verŝajne la ‘rojo’ aludata en la nomo de la urbo.
Bassingbourn situas pli sude ol la verŝajna loko de la Rivero Glein aŭ la Rivero Dubglas, sed ĝi estas en la sama ĝenerala regiono de la lando. Povus tre facile esti la kazo, ke Arturo persekutis la anglosaksojn pli suden en ilian hejmteritorion post siaj venkoj ĉe la Bataloj de la Rivero Dubglas.
Kvankam estas vere, ke Galfrido de Monmount ne specife mencias tiun batalon, tio povus esti simple pro la mallongigita naturo de lia rakonto.
Obĵetoj Kontraŭ Tiu Loko
Ekzistas du ĉefaj obĵetoj kontraŭ tiu teorio.
Unue, ĝi situas profunde ene de anglosaksa teritorio. Tamen, kiel ni ĵus notis, ĝi ne estas tre malproksima de du aliaj nekontestataj lokoj por la bataloj de Arturo. Tial ne estus troa proponi, ke li persekutis ilin pli profunde en ilian teritorion. Ne estas necese supozi, ke tiu batalo okazis proksime de la limo inter brita kaj saksa teritorio.
Due, tiu loko dependas de anglosaksa persona nomo. Tamen, ĉar tiu ĉi Bassingbourn estis bone ene de anglosaksa teritorio, ne ekzistas kialo, kial ĝi ne povus esti konata kiel la Rivero Bassas eĉ ene de la propra tempo de Arturo.
Konkludo
Resumante, la Batalo ĉe la Rivero Bassas estas la plej enigma el ĉiuj bataloj de Arturo. Ĝi estis la sesa el la famaj 12 bataloj de Arturo, kaj la Rivero Bassas estis la tria batalejo. Ĝi ne estas menciita en la rakonto de Galfrido de Monmouth, kvankam tio povus esti simple pro tio, ke lia rakonto estas mallongigita kaj preterlasas kelkajn batalojn. Aliflanke, povus esti, ke ĝi ne estis parto de la anglosaksa kampanjo de Arturo. La origino de la loknomo ‘Bassas’ montriĝis fifame malfacile determinebla, des pli lokigebla sur mapo. La du plej verŝajnaj lokoj estas Baschurch en Shropshire kaj Bassingbourn en Cambridgeshire. Ĉi-lasta loko ŝajnas pli bone kongrui kun la unuaj du batalejoj en la listo de 12.
OFTE DEMANDATAJ DEMANDOJ
Kiu Venkis en la Batalo ĉe la Rivero Bassas?
Laŭ la Historia Brittonum, tiu batalo estis venko por Arturo kaj la britoj. Ili venkis la anglosaksojn.
Kie Estis la Rivero Bassas?
La loko de la Rivero Bassas estas nekonata. Tamen ĝi povus esti la Rivero Perry, tuj apud Baschurch en Shropshire. Eble la plej verŝajna loko tamen estas la parto de la Rivero Cam, kiu fluas tuj preter Bassingbourn (la ‘rojo de la popolo de Bassa’) en Cambridgeshire.
Kion Signifas ‘Bassas’?
Ĝi povus deveni de la posesiva formo de la anglosaksa persona nomo ‘Bassa’. Aŭ ĝi povus deveni de kelta radiko, kiel vorto rilata al la kimra ‘bas’ (signifanta ‘malprofunda’) aŭ la irlanda ‘bais’ (signifanta ‘morto’).
Fontoj
Reno, Frank, Historic Figures of the Arthurian Era: Authenticating the Enemies and Allies of Britain’s Post-Roman King, julio 2015
Ashley, Mike, A Brief History of King Arthur, 2013
Breeze, Andrew, British Battles 493–937: Mount Badon to Brunanburh, 2020
http://www.legendofkingarthur.co.uk/battles/6-bassas.htm https://www.earlybritishkingdoms.com/arthur/kabattles.html
