Kronologio de la Patriarkoj
Ĉi tie ni havas du kronologiojn de la bibliaj patriarkoj, komenciĝantajn de la tempo de Adamo ĝis la morto de Jozef, filo de Jakobo, kiel prezentite en Genezo.
La unua tabelo simple montras la genealogion de Genezo, laŭ unusola familia linio, de Adamo ĝis Jozef. La dua tabelo prezentas la historion de Genezo, kiu ekzemple montras la daton de kiam okazis la Diluvo aŭ kiam Dio malkaŝis sian interligon al Abrahamo.
Geneza Genealogio
La Geneza Genealogio montras la generaciojn de patriarkoj de Adamo ĝis Jakobo kaj Jozef.
Pro tio, ke la ciferoj – la nombro da jaroj – malsamas en la Masora Teksto kaj en la Septuaginta Biblio, mi montris ambaŭ. Do la diagramo estas dividita en du – Masora kaj Septuaginta.
Plej multaj tradukoj en la angla, inkluzive de la Versio de Reĝo Jakobo, baziĝas sur la Masora Teksto. La Masora Teksto estis verkita en la hebrea, kaj kodigita ĉirkaŭ la 7-a jarcento p.K. La plej malnova konserviĝinta manuskripto de la Masora Teksto estas la Alepa Kodekso, datita de la 9-a jarcento p.K.
La Septuaginta Traduko estis verkita en la Koina greka, en Aleksandrio, Egiptujo, dum la helena periodo (3-a jarcento a.K. ĝis 2-a jarcento a.K.), kiam la aleksandriaj judoj volis disponigi la skribaĵojn al pli vasta publiko.
| Aĝo | En ĉi tiu kolumno, ĝi montris la aĝon ĉe la fino de lia vivo. Ekzemple, Adamo mortis en la aĝo de 930. |
| Aĝo de nasko de sekva patriarko | Ĉi tiu kolumno montras, kiam patriarko havas filon, kiu portos la linion, lian aĝon. Ĉi tion mi nomas la nombro de «generacio». Ekzemple, Adamo estis 120 jarojn aĝa kiam li fariĝis patro de Seto. Ĉi tiu nombro estas tre helpa en mia kalkulado de la kronologio. |
| Jaro (Naskiĝo – Morto) | Ĉi tiuj kronologiaj jaroj aŭ la dato, komencante de la tempo de la kreado de Adamo. Estas 2 nombroj ĉi tie, dato de Naskiĝo kaj dato de Morto. Uzante la 2-an kolumnon (Aĝo de nasko de sekva patriarko), mi povas kalkuli la daton en jaroj de ĉiu generacio. Ekzemplo por naskiĝo: kalkulante la aĝon de Adamo ĉe la naskiĝo de Seto, ĝi estas 130. Por kalkuli la daton por la naskiĝo de Enoŝ, mi simple aldonas la aĝon de Seto (kiu estas 105) al tiu de Adamo (130), do tio donos al mi daton de jaro 235. Do kalkuli la naskiĝodaton estas simple kumuligo de generacio (2-a kolumno). Ekzemplo por morto: por ricevi la daton de kiam la persono mortis, oni simple prenas la nombron de Naskiĝo kaj aldonas la aĝon de la persono. Uzante Seton, ni scias, ke li naskiĝis en la jaro 130, do ni simple aldonas 912 al la naskiĝdato, tial ni ricevas la daton de morto 1042. |
| Patriarkoj | Masora | Septuaginto | Fontoj (Genezo) | ||||
| Aĝo | † Aĝo de nasko de sekva patriarko | Jaro (Naskiĝo-Morto) | Aĝo | † Aĝo de nasko de sekva patriarko | Jaro (Naskiĝo-Morto) | ||
| Adamo | 930 | 130 | 0 – 930 | 930 | 230 | 0 – 930 | 5:3-5 |
| Seto | 912 | 105 | 130 – 1042 | 912 | 205 | 230 – 1142 | 5:3-8 |
| Enoŝ | 905 | 90 | 235 – 1140 | 905 | 190 | 435 – 1340 | 5:6-11 |
| Kenan | 910 | 70 | 325 – 1235 | 910 | 170 | 625 – 1535 | 5:9-14 |
| Mahalalel | 895 | 65 | 395 – 1290 | 895 | 165 | 795 – 1690 | 5:12-17 |
| Jared | 962 | 162 | 460 – 1422 | 962 | 162 | 960 – 1922 | 5:15-20 |
| Ĥanoĥ | 365 | 65 | 622 – 987 | 365 | 165 | 1122 – 1487 | 5:18-24 |
| Metuŝelaĥ | 969 | 187 | 687 – 1656 | 969 | 167 | 1287 – 2256 | 5:21-27 |
| Lameĥ | 777 | 182 | 874 – 1651 | 753 | 188 | 1454 – 1642 | 5:25-31 |
| Noa ‡ | 950 | 502 | 1056 – 2006 | 950 | 502 | 1642 – 2592 | 5-28-32; 7:6, 11; 9:24, 28-29 |
| Ŝem | 600 | 100 | 1558 – 2158 | 600 | 100 | 2144 – 2744 | 5:32; 11:10-11 |
| Arpaĥŝad | 438 | 35 | 1658 – 2096 | 565 | 135 | 2244 – 2809 | 11:10-13 |
| Kainan | 460 | 130 | 2379 – 2839 | 11:12-13 (nur en Septuaginto) | |||
| Ŝelaĥ | 433 | 30 | 1693 – 2126 | 460 | 130 | 2509 – 2969 | 11:12-14 |
| Eber | 464 | 34 | 1723 – 2187 | 504 | 134 | 2639 – 3143 | 11:14-17 |
| Peleg | 239 | 30 | 1757 – 1996 | 339 | 130 | 2773 – 3112 | 11:16-19 |
| Reu | 239 | 32 | 1787 – 2026 | 339 | 132 | 2903 – 3242 | 11:18-21 |
| Serug | 230 | 30 | 1819 – 2049 | 230 | 130 | 3035 – 3265 | 11:20-23 |
| Naĥor | 148 | 29 | 1849 – 1997 | 208 | 79 | 3165 – 3373 | 11:22-25 |
| Teraĥ | 205 | 70 | 1878 – 2083 | 205 | 70 | 3244 – 3449 | 11:24-32 |
| Abrahamo (Abram) | 175 | 100 | 1948 – 2123 | 175 | 100 | 3314 – 3489 | 11:26-27, 29-31; 12-4; 16:16; 17:1, 17, 24; 21:3-4; 25:7-8 |
| Isaak | 180 | 60 | 2048 – 2228 | 180 | 60 | 3414 – 3594 | 17:18, 25; 21:3-4; 25:20, 26; 35:28 |
| Jakobo | 147 | 91 | 2108 – 2255 | 147 | 91 | 3474 – 3621 | 25:21-26; 35:28-29; 47:28 |
| Jozef | 110 | 36 | 2199 – 2309 | 110 | 36 | 3565 – 3675 | 30:22-24; 41:45-46, 50; 50:26 |
La generacio en jaroj (aŭ la Aĝo de nasko de sekva patriarko) estas decida por kalkuli la daton en la dua tabelo (La Geneza Kroniko). Sen ĝi, estus neeble eltrovi kiam okazis la Diluvo.
La Geneza Kroniko
Sube estas simpligita kronologio de Genezo. Rimarku, ke la jaro 0 estas la kreado de Adamo kaj Evo. Ĉi tio povas esti komparita kun la nuna kronologio (kaj kalkuli malantaŭen per la Juda Erao aŭ JE). Ankaŭ, plej multaj datoj estas proksimuma kalkulo.
El la antaŭa tabelo de jaroj kaj datoj, mi povis eltrovi kiam la Diluvo okazus.
Noa naskiĝis en la jaro 1056. Ĉi tiu cifero venas de sumigo de ĉiuj generacioj de jaroj ekde Adamo. La Diluvo okazis kiam Noa estis 600-jara, do la dato estus 1656. Ĉi tiu dato fakte koincidas kun la morto de Metuŝelaĥ (la avo de Noa), kiu mortis en la aĝo de 969.
Notu, ke la datoj kaj jaroj en ĉi tiu tabelo ĉiuj baziĝas sur la nombroj obtenitaj de la Masora Teksto.
| Jaro (Juda Erao) | Nuna Kronologia Takso | Eventoj | Historio |
| 0 | 3760 a.K. | Kreado de Adamo kaj Evo (Genezo 2). Ebla dato de la forpelo de Adamo kaj Evo el la Ĝardeno de Edeno (Genezo 3:22-24). | |
| 130 | 3630 a.K. | Naskiĝo de Seto (Genezo 5:3-4). | |
| 622 | 3138 a.K. | Naskiĝo de Ĥanoĥ (Genezo 5:18-19). | |
| 687 | 3073 a.K. | Naskiĝo de Metuŝelaĥ (Genezo 5:21-22). | Historia inundo inter Ŝuruppak kaj Kiŝ, ĉ. 2900 a.K. |
| 930 | 2830 a.K. | Morto de Adamo (Genezo 5:5). | Etana de Kiŝ, fl. 2800 a.K. |
| 987 | 2773 a.K. | Ĉieleniro de Ĥanoĥ (Genezo 5:23-24). | |
| 1042 | 2718 a.K. | Morto de Seto (Genezo 5:8). | |
| 1056 | 2704 a.K. | Naskiĝo de Noa (Genezo 5:28-29). | Gilgameŝo, Uruk, fl. ĉ. 2700-2650 a.K. Ĝoser, 3-a Dinastio, Egiptujo. Ĥufu, 4-a Dinastio, Egiptujo. Konstruo de la Grandaj Piramidoj de Gizo. |
| 1556 | 2204 a.K. | Vizio de Noa (Genezo 6:11-22). Noa komencis la konstruadon de la Arkeo. | Sargono la Granda, ĉ. 2334–2279 a.K., Agade; establis la akadian dinastion. Unas, m. 2325 a.K., 5-a Dinastio, Egiptujo. |
| 1558 | 2202 a.K. | Naskiĝo de Ŝem (Genezo 5:32). | |
| 1651 | 2109 a.K. | Morto de Lameĥ (777) (Genezo 5:31). | 3-a Dinastio de Ur, ĉ. 2112–ĉ. 2004 a.K. |
| 1656 | 2104 a.K. | Morto de Metuŝelaĥ (Genezo 5:27). Noa kaj lia familio eniris la Arkeon. La Granda Diluvo (Genezo 7 kaj 8). | Ur-Nammu, 2113-2095 a.K. Ŝulgi, 2095-2047 a.K. Sesostris la 1-a, 1908–1875, 12-a Dinastio, Egiptujo. |
| 1830 | 1930 a.K. | Ebla dato de Dio konfuzanta la konstruantojn de la Turo de Babelo, laŭ la Libro de Jubileoj. | |
| 1948 | 1812 a.K. | Naskiĝo de Abrahamo, eble en Ur (Genezo 11:26-27). | Sesostris la 2-a, 1844–1837 a.K., 12-a Dinastio. Amenemhet la 3-a, 1818–1770 a.K., 12-a Dinastio. |
| 1958 | 1802 a.K. | Naskiĝo de Sara. | Hamurabo, ĉ. 1792–1750 a.K., Babilono. |
| 2006 | 1754 a.K. | Morto de Noa (Genezo 9:28-29). | Sebeknefru, ĉ. 1760–1756 a.K., 12-a Dinastio. |
| 2023 | 1737 a.K. | Abrahamo forlasis Haranon kun Sara kaj Lot, post lia vizio de Dio. (Genezo 12:1-8) Abrahamo migris al Bet-El en Kanaan (Genezo 12:8). | |
| 2024-2033? | 1736-1727 a.K.? | Abrahamo fuĝis al Egiptujo dum la malsato en Kanaan (Genezo 12:10-20). Abrahamo venkis la armeon de Kedorlaomer kaj 3 aliaj reĝoj. (Genezo 14:1-17) Melĥicedek benis Abrahamon. (Genezo 14:18-24) | |
| 2033 | 1727 a.K. | Abrahamo ricevis la interligon de Dio (Genezo 15:8). | 13-a dinastio en Egiptujo (ĉ. 1773-1650 a.K.). |
| 2034 | 1726 a.K. | Abrahamo naskigis filon Iŝmaelon per sia kromedzino Hagar. (Genezo 16:16) | |
| 2047 | 1713 a.K. | Cirkumcido de Abrahamo (99) kaj Iŝmaelo (13). (Genezo 17:24-25) Ebla jaro de la detruo de Sodomo kaj Gomoro (Genezo 19:1-29). | |
| 2048 | 1712 a.K. | Naskiĝo de Isaak. Abrahamo estas 100 kaj Sara estas 90. (Genezo 21:1-7) | |
| 2083 | 1677 a.K. | Morto de Teraĥ en Haran (Genezo 11:32). | |
| 2085 | 1675 a.K. | Sara mortis en Hebron; ŝi estas enterigita en la Kavernon de Maĥpelah, proksime de Mamre. (Genezo 23:1-2) | |
| 2088 | 1672 a.K. | Isaak edziĝis al Rebeka, filino de Betuel. (Genezo 25:20) | |
| 2108 | 1652 a.K. | Naskiĝo de Jakobo kaj Esaŭ; Isaak estis 60 (Genezo 25:26). | Ammisaduqa, ĉ. 1646–ĉ. 1626 a.K., Babilono. |
| 2123 | 1637 a.K. | Morto de Abrahamo; li estis enterigita en la Kavernon de Maĥpelah, apud Sara (Genezo 25:7-11). | Hiskosoj ekregis Egiptujon, ĉ. 1630 a.K. kaj establis la 15-an Dinastion (1630-1521 a.K.). |
| 2158 | 1602 a.K. | Morto de Ŝem (Genezo 11:11). | |
| 2171 | 1589 a.K. | Morto de Iŝmaelo. | |
| 2180-2200 | 1580-1560 a.K. | Jakobo loĝis en Mezopotamio, laborante por sia onklo, Laban, filo de Betuel (dum 20 jaroj: Genezo 31:38). | |
| 2187 | 1573 a.K. | Jakobo edziĝis al Lea kaj Raĥel, filinoj de Laban (Genezo 29:14-30). | |
| 2190 | 1570 a.K. | Naskiĝo de Levi; Jakobo estis 82. (Genezo 29:34) | |
| 2191 | 1569 a.K. | Naskiĝo de Jehuda; Jakobo estis 83. (Genezo 29:35) | |
| 2199 | 1561 a.K. | Naskiĝo de Jozef; Jakobo estis 91. (Genezo 30:22-24) | |
| 2200 | 1560 a.K. | Jakobo kaj lia familio revenas al Kanaan. Jakobo ricevas la nomon Izraelo ĉe Peniel (Genezo 32:22-32). Repacigo de Jakobo kaj Esaŭ. | |
| 2216 | 1544 a.K. | La filoj de Jakobo vendis Jozefon en sklavecon (Genezo 37:12-36). Li fariĝis sklavo de Potifar, egipta kapitano de la palaca gardistaro. | Ahmose, ĉ. 1539–1514 a.K., Egiptujo; fondinto de la 18-a Dinastio (1539-1292 a.K.). |
| 2228 | 1532 a.K. | Morto de Raĥel (Genezo 35:16-20). Morto de Isaak, en Mamre (Genezo 35:27-29). | |
| 2229 | 1531 a.K. | Jozef fariĝis reganto de Egiptujo (Genezo 41:45-46). Jozef edziĝis al Asenat, filino de la pastro Potifera de Heliopolis (Genezo 41:50). Komenco de la Sep Jaroj da Abundo. | |
| 2236 | 1524 a.K. | Komenco de la Sep Jaroj da Malsato (Genezo 41:53-57). | |
| 2238 | 1522 a.K. | Jakobo kaj lia familio translokiĝis al Goŝen en Egiptujo. (Genezo 47:9) | Kapto de Avariso fare de Ahmose, 1521 a.K. |
| 2244 | 1516 a.K. | La Sep Jaroj da Malsato finiĝis. | Ahmose kaptis la hiskosan fortikaĵon Ŝaruhen, en Palestino, ĉ. 1518 a.K. Amenhotep la 1-a, ĉ. 1514–1493 a.K., Egiptujo. |
| 2255 | 1505 a.K. | Morto de Jakobo en Goŝen (Genezo 49:33); li estas enterigita en la Kavernon de Maĥpelah. | |
| 2309 | 1451 a.K. | Morto de Jozef (Genezo 50:22-26). | Hatŝepsut, 1479-1458 a.K. Tutmosis la 3-a, 1479–1426 a.K. |
| 2327 | 1433 a.K. | Morto de Levi (Eksodo 6:16). |
Problemo de datigo de la periodo inter Genezo kaj Eksodo
Kiam temas pri datigo de la intervalo inter Genezo kaj la Eksodo, ni havas problemon. Ŝajnus sufiĉe simple, konsiderante, ke ekzistas mallongaj generacioj inter Levi kaj Moseo.
En diversaj tradukoj de la Biblio, Eksodo 12:40-41 diras, ke la izraelidoj vivis en Egiptujo dum 430 jaroj:
La daŭro de tempo, dum kiu la izraelidoj vivis en Egiptujo, estis kvarcent tridek jaroj; je la fino de la kvarcent-trideka jaro, en la preciza tago, ĉiuj taĉmentoj de la Eternulo foriris el la lando Egiptujo.
Eksodo 12:40-41 (JPS)
Kaj la tempo, dum kiu la izraelidoj, kiuj loĝis en Egiptujo, restis tie, estis kvarcent tridek jaroj.
Kaj okazis, je la fino de la kvarcent tridek jaroj, en ĝuste la sama tago, ke ĉiuj militistaroj de la Eternulo eliris el la lando Egiptujo.
Eksodo 12:40-41 (KJV)
Se la supraj pasaĝoj ĝustas, tiam la daŭro de tempo, dum kiu la izraelidoj estis en Egiptujo, de la tempo kiam Jakobo setlis en Egiptujo ĝis Moseo forlasis Egiptujon kun siaj samizraelidoj, estus 430 jaroj. Ŝajnus nekredeble troa, konsiderante, ke ekzistis nur unu aŭ du generacioj inter Levi kaj Moseo.
Ni scias, ke Jakobo alvenis en Egiptujon en 2238 JE. Tio signifus, ke la alveno de Moseo sur Monto Sinajo kun la izraelidoj estis en la jaro 2668 JE.
Bedaŭrinde, la Genezo donis neniun daton aŭ jaron pri kiam Jakobo havis ĉiun el siaj 12 filoj, nek kiom aĝa Jakobo estis ĉe ĉiu naskiĝo. Estus malfacile kalkuli ĉi tiujn datojn, sed ne neeble.
Jen la aĝoj kaj datoj, kiujn ni ja scias pri Jakobo, Jozef kaj Levi:
- Jakobo (kaj Esaŭ) naskiĝis kiam Isaak estis 60-jara (2108 JE) – Genezo 25:26.
- Jakobo servis Labanon dum 20 jaroj – Genezo 31:38; sep jarojn antaŭ ol li edziĝis al Lea kaj Raĥel.
- Jozef estis 30-jara kiam li servis la reĝon – Genezo 41:45-46.
- Jakobo alvenis en Egiptujon en la aĝo de 130 (2238) – Genezo 47:9.
- Jakobo mortis en Egiptujo, en la aĝo de 147 (2255) – Genezo 47:28.
- Jozef mortis en la aĝo de 110 – Genezo 50:26.
- Levi mortis en la aĝo de 137 – Eksodo 6:16.
Por kalkuli kioma aĝo Jozef estis, ni devas kalkuli kiam Jakobo alvenis, kaj kiam komenciĝis la malsato. Felicidone ĝi menciis, ke 2 jarojn post kiam komenciĝis la 7-jara malsato, Jakobo venis al Egiptujo en la aĝo de 130, kio estis en la jaro 2238 JE. Ĉar 7 jaroj da abundo plus 2 el la 7 jaroj da malsato, ni kalkulis la aĝon de Jozef en 2238, 39 jarojn aĝa. Do la liberiĝo de sklaveco kaj la 1-a jaro de servo (kaj edziĝo) en la aĝo de 30, signifus, ke tio okazis en la jaro 2229 JE (ĉar 2238 minus 9 jaroj faras 2229).
El ĉi tiuj ciferoj kaj aĝoj, ni kalkulis kiam Jozef naskiĝis, kaj tio estas 2199 JE.
Jaron poste (2200 JE), Jakobo revenis al la hejmo de sia patro en la aĝo de 92. Per ĉi tiuj ciferoj, ni povas skizi la aĝon de Jakobo kaj rilatan datojn, kiel ekzemple kiam komenciĝis la servo al Laban (2180 JE, en la aĝo de 72) kaj la datojn de la edziĝo de Jakobo (2187 JE, 79) kaj de la naskiĝoj de plej multaj el liaj infanoj.
Pli malfacilas kalkuli la naskiĝodaton de ĉiu el la filoj de Jakobo (kaj lia filino), kiuj naskiĝis en Haran. Sed ĉar ni nun scias la daton de la edziĝo kaj la finon de la servo de Jakobo al Laban, ni povas fari iom da divenado.
Ni diru, ke Jakobo havis infanon en ĉiu sinsekvanta jaro, ĝis Jozef naskiĝis. Do Ruben, la plej aĝa filo de Lea, naskiĝis jaron post la edziĝo, kio signifus, ke Jakobo estis 80-jara kiam li havis Rubenon en 2188. Tiam Simon en 2189, Levi en 2190, Jehuda en 2191, kaj tiel plu.
Ĉar ni scias en kiu jaro Levi naskiĝis, ni nun facile povas kalkuli, ke li estis 48-jara kiam li alvenis en Egiptujon en 2238 JE; kaj mortis en la jaro 2327 JE, en la aĝo de 137.
Bedaŭrinde, ni ne havas iun ajn informon pri kiam la filo aŭ nepo de Levi naskiĝis, nek tiun de lia filino.
Kio estas konate, estas ke Levi havis 3 filojn – Gerŝon, Kehat kaj Merari (Genezo 46:11), kaj ili ĉiuj naskiĝis iam antaŭ ol ili alvenis en Egiptujon. Kaj Kehat estis la patro de Amram, kiu estis la patro de Moseo.
La filino de Levi, Joĥebed, estas kompleta mistero. Ĉio, kion ni scias pri ŝi, estas, ke ŝi edziniĝis al sia nevo, Amram, kaj fariĝis la patrino de Aaron, Mirjam kaj Moseo. Ni ne scias, ĉu ŝi naskiĝis antaŭ aŭ post ol Levi iris al Egiptujo kun sia patro kaj fratoj.
Kaj se ni kredu, ke la izraelidoj vivis en Egiptujo dum 430 jaroj, tiam ekzistas 261 jaroj inter la tempo de la morto de Levi kaj Moseo kondukanta la homojn el Egiptujo por ricevi la Deklagon. Ĉi tiu interspaco estas grandega.
(Kalkulo: 430 jaroj – 80 – 89 = 261 jaroj, ĉar Levi vivis en Egiptujo dum 89 jaroj.)
Eĉ se Joĥebed naskiĝis en la jaro de la morto de ŝia patro en 2327, tio signifas, ke Joĥebed estus 261-jara kiam Moseo naskiĝis, kio estas klare neebla. Tial, la 430 jaroj en Eksodo 12:40 devas esti malĝustaj.
Eĉ kun la generacioj inter Noa kaj la naskiĝo de Abrahamo (Ŝem, Arpaĥŝad, Ŝelaĥ, Eber, Peleg, Reu, Serug, Naĥor kaj Teraĥ), tiuj naŭ generacioj sumiĝas al nur 370 jaroj. Do kiel povus du generacioj (Kehat kaj Amram) aŭ unu generacio (Joĥebed) fari 261 jarojn?
Alternativa dato povas esti donita, se ni akceptas la deklaron de Paŭlo en Galatoj 3:17.
Kion mi volas diri estas ĉi tiu: La leĝo, enkondukita 430 jarojn poste, ne nuligas la interligon antaŭe establitan de Dio kaj tiel forigas la promeson.
Galatoj 3:17 (NIV)
Alivorte, la 430 jaroj komenciĝis kiam Abrahamo ricevis la interligon de Dio, laŭ Genezo 15. Ĝi estis la sama jaro, en kiu Iŝmaelo naskiĝis, kiam Abrahamo estis 86, en la jaro 2034 JE. La letero de Paŭlo diras, ke la Leĝo (Deklogo) venis 430 jarojn post la interligo de Abrahamo.
Tio signifas, ke la dato por la Eksodo kaj la ricevo de la Deklogo estus en 2464 JE, anstataŭ 2668 JE.
Almenaŭ, uzante la novajn datojn, Joĥebed estus 137-jara kiam ŝi naskis Moseon. La aĝo de 137 estas pli bona ol 261 jaroj, sed ĝi estas ankoraŭ troa, kaj neverŝajna.
Tria alternativo estas uzi la saman verson en Eksodo – 12:40, sed uzante malsaman tradukon de la biblio – la Septuagintan Biblion. La Septuaginta Biblio estis tradukita en la grekan en Egiptujo, en la 3-a-2-a jarcento a.K.
Kaj la restado de la izraelidoj, dum ili restis en la lando Egiptujo kaj la lando Ĥanaan, estis kvarcent tridek jaroj.
Eksodo 12:40 (Septuaginta Biblio)
La Septuaginto klare indikas, ke la izraelidoj vivis kaj en Kanaan kaj en Egiptujo dum 430 jaroj antaŭ sia foriro el Egiptujo kun Moseo, dum la aliaj tradukoj de la sama verso nur indikis, ke la izraelidoj estis en Egiptujo dum 430 jaroj.
Kaj ĉar ĉiu traduko diras aŭ “izraelidoj”, “Izraelida Popolo” aŭ “Filoj de Izraelo”, tiam la deklaro de Paŭlo pri la periodo de 430 jaroj inter la interligo de Abrahamo kaj Moseo ricevanta novan leĝon, ne sonas vera, ĉar teĥnike, Abrahamo kaj Isaak ne estis “izraelidoj”.
Kaj se Eksodo inkluzivas kaj Kanaan kaj Egiptujon en la 430 jaroj, tiam ĝi komenciĝus kiam Jakobo alportis sian familion al Kanaan, post sia 20-jara servo al sia bopatro, Laban. Tio metus la daton al la jaro 2200 JE. Ili restis en Kanaan dum 38 jaroj antaŭ ol ili migris al Egiptujo, en la jaro 2238 JE. Do 430 jaroj signifus, ke Moseo forlasis Egiptujon kaj kondukis la izraelidojn al Monto Sinajo por la nova leĝo en 2630 JE.
La nombro da jaroj inter la morto de Levi kaj la naskiĝo de Moseo estus 223 jaroj; kaj ĉi tiu nombro ankoraŭ estus tro troa.
Se ni akceptus la tempon, ke la 430 jaroj komenciĝis kun la Interligo de Abrahamo, tiam jen la jenaj datoj:
| Juda Erao | Nuna Datiĝo | Bibliaj Eventoj | Historiaj Eventoj |
| 2033 | 1727 a.K. | Dio donis la Interligon al Abrahamo. | 13-a dinastio en Egiptujo (ĉ. 1773-1650 a.K.). |
| 2463 | 1297 a.K. | Moseo kondukanta la izraelidojn el Egiptujo. | Seti la 1-a (1296-1279 a.K.). |
| 2503 | 1257 a.K. | Morto de Moseo. Komenco de la invado de Kanaan, gvidata de Josuo. | Ramseso la 2-a (1279-1212 a.K.). Batalo de Kadeŝ, inter egiptoj kaj hititoj (1274 a.K.). |
