The Real Invasions
Mi rerakontis la legendojn pri la koloniigoj de Irlando fare de sinsekvaj invadantoj, kiuj baziĝis sur la pseŭdo-historia Lebor Gabala (Libro de Invadoj) kaj sur Cath Maige Tuired (Dua Batalo de Tuired), sed nun mi donos al vi fonon pri tio, kion kelkaj esploristoj determinis esti la veraj invadoj de Irlando.
La Libro de Invadoj eble enhavas kelkajn elementojn de vero pri la fruaj loĝantoj de Irlando - nome pri sinsekvaj triboj kiuj provis koloniigi Irlandon, inkluzive de la keltlingva popolo konata kiel la Gaeloj.
Irlanda Lingvo
La keltaj lingvoj estas dividitaj en du ĉefajn grupojn - Kontinenta Kelta kaj Insula Kelta.
La Kontinenta Kelta konsistis el tiuj lingvoj parolitaj sur la kontinento. Laŭ tio kion mi povis informiĝi, ekzistas du ĉefaj Kontinentaj lingvoj - Gaŭla kaj Kelto-Iberia.
La gaŭla lingvo rilatis al la lingvo parolita de antikvaj keltaj homoj vivantaj en Gaŭlejo, kiu inkluzivis la tutan Francion, Belgion, la Malsuprajn Landojn, parton de Svislando kaj Aŭstrio, la Alpojn, kaj la nordan parton de Italio. Estis multaj diversaj gaŭlaj triboj, do oni supozas ke la Gaŭloj eble havis same multajn malsamajn dialektojn.
La Kelto-Iberia estis parolita sur la Iberia Duoninsulo de antikva popolo kiu probable vivis kun indiĝenaj Iberiaj homoj en plejparte norda kaj centra Hispanio; ĉefe inter la riveroj Ebro kaj Tagus. Unu el iliaj ĉefaj urboj inkluzivis Numantia, kiu estis sieĝita kaj prirabita de la Romanoj en 133 a.K.
Ekzistas alia grupo de keltaj homoj kiuj migris orienten kaj establiĝis en centra Malgranda Azio (mezo de la 2-a jarcento a.K.). Ili estis konataj kiel la Galatoj. Mi ne scias ĉu ili parolis malsaman keltan lingvon ol la Gaŭloj. La regiono kie ili vivis fariĝis konata kiel Galatia; ĝi fariĝis Romia protektorato, kaj la apostolo Paŭlo vizitis kaj skribis leterojn al la Galataj sekvantoj.
Ĉiuj Kontinentaj Keltaj lingvoj estas mortintaj kaj tre malmulte estas konata pri ĉi tiuj lingvoj. La Insula Kelta estas pli bone dokumentita.
| Kontinenta Kelta | Gaŭla (nekonata nombro da dialektoj) Kelto-Iberia Lepontika | |
| Insula Kelta | P-Kelta (Britonika) | Kimra Kornvala Bretona |
| Q-Kelta (Goidelika) | Irlanda Gaela Skota Gaela Manksa | |
La Insula Kelta rilatas al la lingvoj parolitaj en la Britaj Insuloj kaj Bretonio. La Insula Kelta estis mem dividita en du larĝajn grupojn, el kiuj la modernaj keltaj lingvoj deriviĝis - Britonika (Brita) kaj Goidelika (Irlanda).
Britonika estas ankaŭ nomata la P-Kelta grupo de lingvoj, kiu konsistis el Kimra, Kornvala kaj Bretona.
Antaŭ ol la Romanoj foriris kaj la Anglo-Saksonoj establiĝis en Britujo, la keltaj Britonoj establiĝis en regionoj kiuj ankoraŭ ekzistas hodiaŭ. La Kornvala estis parolita en Kornvalo, sud-okcidenta Anglujo. La Kimra estis parolita en la plej multaj partoj de Anglujo antaŭ la Anglo-Saksonoj, kaj tio inkluzivis en la suda parto de Skotlando. Antikva Skotlando estis konata kiel Kaledonio aŭ Alba dum la tempo de la Romanoj. Kelkaj kimalingvaj Britonoj fuĝis trans la kanalojn al la Armorika Duoninsulo, kiu poste ŝanĝis sian nomon al Bretonio. Tamen, la Kimra kaj Bretona fariĝis reciproke nekompreneblaj.
La Goidelikaj lingvoj estis referataj kiel la Q-Kelta grupo de lingvoj, kiu konsistis el Irlanda Gaela, Skota Gaela kaj Manksa (de la Insulo de Man).
Ne estas certe ĉu Irlando iam parolis P-Keltan lingvon antaŭ ol la Gaelaj Keltoj establiĝis sur ĉi tiu insulo. Irlando estis nomata Ierna de la 2-a-jarcenta geografo Ptolemeo, dum ĝi estis nomata Hiberia de la Romanoj. La popolo de Irlando estis ankaŭ nomata la Scotti, do Irlando estis ankaŭ nomata Scotia. Ĉirkaŭ la 4-a jarcento, tiuj Scotti invadis kaj koloniigis Argyll en Alba kaj establis regnon konatan kiel Dal Riada. La Scotti militis kaj poste intermiksiĝis kun la Piktoj, kaj la tuta Alba estis renomita al Skotlando. Tio estis la kialo kial Skotlando parolis gaelan lingvon kaj dividis fortajn kulturajn, mitologiajn kaj folklorajn ligojn kun Irlando.
La Irlandanoj ankaŭ establiĝis sur la Insulo de Man ĉirkaŭ la 5-a jarcento, anstataŭigante la P-Keltan lingvon parolitan tie. La irlandaj invadantoj ankaŭ establis regnon nomatan Dyfed en suda Kimrujo.
Sed kiel la gaela popolo atingis Irlandon?
Gaelaj Invadantoj
Do de kie venis la gaela popolo?
Kiel en Britujo, la kelta popolo alvenis en Irlandon nur en la 1-a jarmilo a.K. Estas klare el arkeologia evidentaro ke ekzistis homoj vivantaj en ambaŭ Irlando kaj Britujo antaŭ la alveno de la P kaj Q Keltaj homoj en la 6-a-5-a jarcento a.K.
Estis tiuj antaŭ-keltaj homoj kiuj estis parto de la megalitaj kulturoj, kulturoj kiuj starigis grandajn starantajn ŝtonojn kaj megalitajn tombojn. Estas mito de la 18-a kaj 19-a jarcentoj ke la keltaj druidoj estis implikitaj en longaj tumuloj en Irlando aŭ ŝtoncirkloj, kiel Stonehenge en Anglujo.
Ekzistas pluraj vojoj laŭ kiuj la homoj povintus vojaĝi al kaj establiĝi en Irlando. Migrantaj homoj povis vojaĝi al la orienta marbordo de Irlando rekte el Britujo, aŭ el la Kontinento tra Britujo. Aliflanke, homoj povis migri el la sudo kaj okcidento, el la Kontinento, ĉu el Gaŭlejo (Francio) ĉu el Hispanio. Dum la vikinga periodo, la Vikingoj alteriĝis sur nordaj marbordoj de Irlando el Skandinavio tra ĉu siaj bazoj el Britujo (norda Anglujo aŭ Skotlando) aŭ la Hebridaj insuloj (speciale en Orkado).
Ne estas certe ĉu la popolo, konata al la Romia popolo kiel la Piktoj kiuj vivis en antikva Alba (Skotlando), vivis ankaŭ en Irlando. Ĉar la Piktoj lasis neniujn skribitajn registrojn, estas ankaŭ necerte kiel la Piktoj nomis sin. En la Q-Keltaj lingvoj kiel la Irlanda, la Piktoj estis nomataj Cruithni, Cruithnig, Cruithne aŭ Cruithin. En P-Kelta, la Piktoj estis nomataj Preteni aŭ Pretani.
Laŭ la 2-a-jarcenta geografo Ptolemeo, Irlando estis nomata Ierna; ĝi estis nomata Hiberia. La popolo de Ierna estis konata kiel la Iverni, kiu estis identigita kun la Érainn. Estas ĝenerale kredite hodiaŭ ke la Erainn aŭ Iverni alvenis post la Cruithni (Piktoj).
Estas ankaŭ dirite ke la Belgae, tribo kiu vivis en Gaŭlejo inter Sejno kaj Marno, ankaŭ establiĝis kaj starigis sudan regnon en Britujo antaŭ la kampanjo de Cezaro en Gaŭlejo. Ili eble ankaŭ migris al Irlando. Tamen, unu akademiulo argumentis ke la Erainn povus esti identigitaj kun la Belgae, vidpunkto kiun la plej multaj akademiuloj malkonsentas.
La Lagin sekvis la Erainn kaj establiĝis plejparte en la regiono kiu poste estis nomata Leinster, kaj ankaŭ en Connacht. Estas dirite en iliaj legendoj ke la Lagin venis el Armorika (Bretonio).
La veraj Gaeloj aŭ Goideloj aŭ Irlandanoj estis la lastaj invadantoj, konataj kiel la Féni, kaj ili estas egaligendaj kun la legendaj Milezianoj en la Lebor Gabala (Libro de Invadoj). Estas ĝenerale kredite ke la Feni migris al la insulo rekte el la Kontinento, anstataŭ tra Britujo.
