Arabo kontraŭ Perso: Rakonto pri Du Similaj sed Malsamaj Etnoj
La debato Arabo kontraŭ Perso bolas ekde antikvaj tempoj. Tiu debato ne malsamas al Ĉino kontraŭ Koreano aŭ Japano. Ĉiu kulturo kaj etno havas siajn proprajn kredojn kaj tradiciojn, kiuj igas ilin unikaj. Ĉi tie ni finfine forigas la debaton Arabo kontraŭ Perso per kompreno de la diferenco inter Araboj kaj Persoj.
Perso kontraŭ Arabo
Dum la tempo, homoj estis grupigitaj kaj reprezentitaj per siaj etnoj. Tiuj etnoj formas ilian vivon kaj morton. Ĉiu aspekto de ilia vivo estas influita de la lando, en kiu ili naskiĝis, de la religio, kiun oni donis al ili aŭ kiun ili poste elektis, kaj de la kulturo, kiun ili sekvas.
Tamen la Tero estas socia vilaĝo, tial ĉiuj kulturoj kaj religioj troveblas en landoj, kiuj ne estas denaskaj por tiu sama kulturo aŭ religio.
Pro tia diverseco, multaj debatoj ekestis pri la originaleco kaj identeco de multaj komunumoj. Unu tia debato estas la debato Perso kontraŭ Arabo. Ili povas ŝajni identaj laŭ aspekto, sed certe ne je pli proksima rigardo. Tiu debato ekzistas jam dum multaj jaroj kaj estas decida por kompreni tiujn du popolojn.
La sekvaj komparaj parametrojhelpos nin kompreni la du civilizojn detale:
- Historio de origino
- Lingvoj
- Religio
- Homaroscienco kaj artoj
- Tradicioj kaj kulturoj
- Jaraj kalendaroj
Historio de Origino
Persoj loĝas en Irano, lando en la azia kontinento. Persoj alvenis al tiu kontinento ĉirkaŭ 1000 a.K. Ekde tiam ili estis tre politikaj kaj voĉemaj pri sia kulturo kaj religio. En antikvaj tempoj Irano estis konata kiel Persio, la regno de la persa popolo.
Kun la apero de pli fortaj geopolitikaj povoj en la mondo, la iam granda kaj ampleksa regno Persio falis kaj kio restas nun estas konata kiel Irano. Persoj nun konsistigas proksimume 60 procentojn de la tuta irana loĝantaro.
La Araboj, aliflanke, ĉeestas en multaj malsamaj partoj de la mondo, akirante la komunan titolon “la araba mondo”. Ilia historio de origino komenciĝas de la Arabia Duoninsulo. Tiu araba mondo konsistas el entute 22 landoj disvastigitaj tra la Mezoriento, Azio kaj Afriko. Ekzistas proksimume 400 milionoj da Araboj en la mondo.
Lingvoj
La denaskuloj de la origina Persio parolis la persan lingvon. La persa lingvo estas hindeŭropa lingvo kun malproksimaj ligoj al la latina kaj greka lingvoj. Tiu lingvo estis transdonita al la hodiaŭaj irananoj. Malsamaj regionoj ene de Irano kaj ekstere parolas malsamajn dialektojn de la persa lingvo.
Kelkaj partoj de malsamaj landoj, kiel Afganio kaj Uzbekio, havas la persan kiel sia oficiala lingvo. Tiu decido ĉiam estis punkto de malkonsento inter la civitanoj de tiuj landoj, ĉar malsamaj oficialaj lingvoj kreas dividojn kaj malformas harmonion.
Aliflanke, Araboj parolas la araban. La araba estas afroazia lingvo kun tre longa historio. La 22 malsamaj landoj de la araba mondo parolas kulture kaj geografie influitan dialekton de la araba lingvo. La araba lingvo estas forte ligita kun la religio Islamo kaj islamanoj, ĉar ĉiuj religiaj tekstoj de la islamanoj estas verkitaj en la araba.
Restintaj Similecoj
Kvankam la du lingvoj havas konsiderinde malsamajn originojn kaj uzojn, ekzistas iuj similecoj. En la sepa jarcento, kiam islamanoj invadis Persion, la uzo de la du lingvoj koliziis.
La registaro estis araba kaj la popolo estis persa. Por labori sur komuna bazo, la persa lingvo sorbis multajn ecojn kaj multe da vortprovizo de la araba lingvo.
Eĉ post kiam Persio estis libera de ĉiuj arabaj regantoj, la araba lingvo trovis konstantan rifuĝon en la persa lingvo kaj ĝi restas tie ĝis nun. La memoro pri la araba lingvo estis tiel profunda, ke la persa lingvo estas skribata per la sama skribo kiel tiu de la araba lingvo.
Religio
Antaŭ la invado de Persio fare de la islamanoj, la persa popolo havis siajn proprajn diaĵojn, kiujn ili adoris tutkore. La persa religio estis influita de la egiptoj kaj la grekoj. Plej multaj persoj estis sinceraj Zaratustranoj. La islamanoj kunportis la religion Islamon kaj baldaŭ multaj persoj konvertiĝis al Islamo, ĝis ĝi fariĝis la superreganta religio de la areo.
De ekstere, la Araboj kaj la Persoj identiĝas kiel islamanoj. Ili sekvas la leĝojn de Islamo kaj kredas je unu Dio. Se ambaŭ etnoj havas la samajn kredojn, tiam kiel religio estas distinga faktoro inter la Persoj kaj la Araboj?
Sunaa kontraŭ Ŝijaa Islamo
Nu, vi sciu, ke Islamo estis dividita en du sektojn post la morto de la lasta Profeto en 632 p.K. La islamaj grupoj, kiuj ekestis, venis el du malsamaj partoj de la mondo: Sauda Arabio kaj Irano, reprezentante respektive la Sunaislamajn kaj Ŝijaaislamajn sektojn. Ambaŭ sektoj troviĝas tra la tuta Araba Mondo kaj Persio, sed plej elstare Irano estas plimulte ŝijaislama lando kaj la Araba Mondo havas plimulton da sunaaj islamanoj.
La bazaj ideologioj de ambaŭ sektoj estas samaj. La diferencoj kuŝas en la respondo al la demando pri kiu meritas esti la Kalifo post la forpaso de ilia Profeto.
Tiu demando estis la kialo de enlandaj militoj, mortoj kaj malamikaj transprenoj tra la historio. Multaj malsamaj vidpunktoj estis aldonitaj al tiu debato kaj ne unu sola solvo estis interkonsentita de ambaŭ flankoj.
La batalo pri la ĝustaj kalifoj kondukis la du sektojn al la punkto, ke ili nomas unu la alian ne-islamanoj. Tial religio estas tre granda distinga faktoro inter Araboj kaj Persoj kaj inter islamanoj de la mondo. Tiu ĉi restos punkto de malkonsento ĝis ĉiuj simple akceptos la sentojn kaj religiajn kredojn unu de la alia, kiaj ili estas.
Homaroscienco kaj Artoj
Persio estas mondfama pro sia arto, ĉu arkitekturo, pentrarto, literaturo, muziko kaj ĝenerala estetiko. Persa arto estas konata pro siaj subtilaj kaj geometrie perfektaj dezajnoj. Araboj, aliflanke, ne estas tiel arta popolo. Kvankam moderna arkitekturo ĉeestas en ambaŭ landoj, la buntaj komplikaj skemoj, la ĉizitaj arkaj koridoroj kaj la uzo de simbolismo estas denaskaj nur en Persio.
La persa etno kaj ĝia arto troveblas dise en la mondo, ĉar la Persoj vojaĝis kaj kunportis sian arton.
La Araboj, tamen, estas alia rakonto. Ili fokusis pri la disvastigo de sia religio kaj pri konstruado de diplomatiaj rilatoj kun la mondo.
Kelkaj el la landoj de la Araba Mondo estas mondfamaj pro sia riĉeco. Tiuj landoj estas benitaj per grandegaj kuŝejoj da nafto kaj oro. Ili plene profitas de tiuj rezervejoj kaj la elitoj estas konataj kiel ekstravagancaj riĉuloj. La Persoj, aliflanke, estis kaj estas simplaj homoj kun rafinita vivmaniero kaj arta pensmaniero.
Tradicioj kaj Kulturoj
La debato Arabo kontraŭ Perso estas malnova batalo. Iom da lumo povas esti ĵetata sur iliajn diferencojn per helpo de iliaj tradicioj kaj kulturoj. La Araboj invadis Persion kaj multo da aŭtentika persa kulturo kaj tradicioj estis perdita.
Tamen la Persoj sukcesis konservi plej multajn el siaj Zaratustranaj tradicioj. Tiuj tradicioj estas celebrataj plene kaj estas unu el la distingaj faktoroj inter la Araboj kaj Persoj.
La plej gravaj kaj vaste celebrataj persaj tradicioj estas Nowruz, la nokto Jalda, Ĉaharŝanbe Suri, Mehregan kaj Tirgan. Nowruz estas celebrata en la unua tago de ĉiu nova persa jaro. La Nokto Jalda estas la celebrado de la plej longa nokto de la jaro. Neniu el tiuj tradicioj kaj festoj troviĝas en arabaj kulturoj.
La plej granda araba tradicio estas la celebrado de du Eidoj: Eid-ul-Fitr kaj Eid-ul-Azha. Eid-ul-Fitr estas celebrata post la monato de fastado, Ramadano, kaj Eid-ul-Azha estas celebrata en la monato Zilhaj. La du Eidoj estas celebrataj per pura ĝojo kaj entuziasmo tra la mondo. Tiuj tradicioj estas granda parto de Islamo, tial ĉiu islamano — araba aŭ ne — celebras ilin.
La du civilizoj ne dividas iun tradicion aŭ kulturon tiumaniere, sed la tuta celo de ia tradicio estas, ke la homoj kuniĝu kaj disvastigu feliĉon. Kaj tiuj du etnoj certe faras tion, nur en sia propra maniero.
Jaraj Kalendaroj
Ambaŭ etnoj diferencas en sia historio de origino, lingvo kaj religio. Ili ankaŭ sekvas malsamajn jarajn kalendarojn.
La Araboj uzas la Hijran kalendaron, kiu komenciĝis per la migrado de la Profeto de Mekao al Medino, kiam fruaj islamanoj batalis kontraŭ la paganoj de Mekao. La kalendaro komenciĝis en 622 p.K. kaj havas 12 monatojn: Muḥarram, Safar, Rabi al-Aŭal, Rabi al-Sani, Ĝumada al-Aŭal, Ĝumada al-Sani, Raĝab, Ŝaban, Ramadano (la fastomonato), Ŝaŭal, Dhu al-Kadah kaj Dhu al-Ḥijjah.
La Persoj uzas la iranan kalendaron, kiu baziĝas sur la antikvaj Zaratustranaj, antaŭislamaj kalendaroj. La unua tago de ĉiu jaro estas festata ferio nomata Nowruz.
La origino de la persa kalendaro povas esti spurita reen al la 11-a jarcento. La irana kalendaro estas unu el la plej precizaj kalendaraj sistemoj de la mondo. Ĝi havas malpli ol 1 sekundon da eraro jare (1 tagon en 110 000 jaroj).
Sufiĉe mirinde, ĉu ne?
Ligoj Kun la Mondo
La Araboj kaj Persoj laboris forte por fari kaj konservi bonajn ligojn kun la okcidenta mondo. La homoj de ambaŭ etnoj troviĝas en ĉiuj partoj de la mondo pro bonaj diplomatiaj rilatoj inter iliaj landoj kaj internaciaj partneroj. Tiuj aliancoj donis novajn horizontojn al la homoj de tiuj du civilizoj laŭ komerco, kulturo kaj edukado.
Sunaa kaj Ŝijaa islamanoj el la tuta mondo vizitas Saudan Arabion kaj Iranon pro religiaj pilgrimaj celoj. Tiuj pilgrimoj pliigis la enspezon de turismo al ambaŭ landoj, kio pozitive influis ilian ekonomion. En la pasinta jaro, tamen, pezaj ekonomiaj sankcioj kontraŭ Irano kaj ĝenerala situacio de malstabileco malhelpis turismon kaj, kun ĝi, ekonomian progreson.
Araboj kontraŭ Persoj: Pasinteco, Estanto, Estonteco
La konflikto, komparo, diferenco, debato kaj kontrasto inter la Araboj kaj Persoj estas senfina. Por la okcidenta mondo la du etnoj povas ŝajni similaj, sed ili efektive estas tre malsamaj unu de la alia. La homoj de ambaŭ flankoj fieras pri sia identeco. Ili ofendiĝas, kiam oni konfuzas ilin kun alia etno.
Tiu debato estis vidata en la pasinteco, estas vidata en la estanto, kaj certe estos vidata ankaŭ en la estonteco, se la mondgvidantoj kaj la gvidantoj de tiuj etnoj ne konsentos pri amika dialogo.
Multaj Araboj kaj Persoj el la tuta mondo etendis la manon de amikeco al la alia etno, kio estas kora gesto. Sed necesos pli ol nur ordinaraj homoj por ordigi tiun aferon unufoje por ĉiam.
Irano vidis iom da turbuleco en la registara sektoro. Ĉiu nova registaro ekoficas kun nova tagordo. Do la afero de pacigo inter Araboj kaj Persoj, kiu atendis iam jam, ankoraŭ restas nesolvita. Espereble la du civilizoj povos eltrovi siajn problemojn sur la komuna bazo.
Konkludo
Ni resumu tion, kion vi lernis pri la debato Arabo kontraŭ Perso:
- Araboj kaj Persoj estas du malsamaj civilizoj.
- La diferencoj inter Araboj kaj Persoj estas resumitaj en la jena tabelo:
| Diferencaj Parametroj | Araboj | Persoj |
| Historio de Origino | Arabia Duoninsulo | Hindeŭropa Kontinento |
| Lingvo | Araba | Persa |
| Religio | Islamanoj (Sunaaj) | Islamanoj (Ŝijaaj) |
| Homarscienco kaj Artoj | Simpla sed Moderna Arkitekturo | Mondfama Arkitekturo kaj Literaturo |
| Tradicioj kaj Kulturoj | Eid-ul-Fitr kaj Eid-ul-Azha | Nowruz, Nokto Jalda kaj pli |
| Jaraj Kalendaroj | Hijra Kalendaro | Irana Kalendaro |
- La persa lingvo enhavas iom da gravaj vortprovizoj kaj skriboj de la araba lingvo.
- La irana kalendaro estas unu el la plej precizaj kalendaroj en la mondo.
- La religio Islamo dividiĝas en du ĉefajn sektojn: Sunaa kaj Ŝijaa.
- Nowruz estas la plej fama irana/persa festo, kiu estas celebrata en la unua tago de ĉiu nova irana jaro.
- La Hijra kalendaro komenciĝis de 622 p.K.
- Antaŭ la invado de Persio fare de la Araboj, la Persoj sekvis la religion de Zaratustrismo.
Nun, kiam vi scias la diferencojn inter tiuj antikvaj popoloj, ĉu vi pensas, ke ili povos solvi siajn diverĝojn?
Referencoj
- Kaushik, N. (2012, la 24-an de septembro). Difference Between Arabs and Persians. Difference Between Similar Terms and Objects
- http://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population
- https://www.persiansarenotarabs.com/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0303846712006051
- https://www.britannica.com/topic/Persian
