Menandro
(Komedia dramisto, greka, ĉ. 342 – ĉ. 291 a.K.)
Enkonduko
Menandro (Menandros) estis helenisma greka dramisto. Li estis la plej konata reprezentanto de la atena Nova Komedio, kaj unu el la preferataj aŭtoroj de la antikveco, treege populara en sia propra tempo kaj dum multaj jarcentoj poste. Bedaŭrinde, tre malmulte el lia verko postvivis la detruojn de la tempo.
Biografio
Busto de Menandro
Laŭ niaj scioj, Menandro naskiĝis ĉirkaŭ 342 a.K., filo de riĉaj gepatroj. Lia patro, Diopeithes, eble estis atena generalo kaj guvernisto de la traka Ĥersoneso (la duoninsulo Gallipoli de hodiaŭa Turkio).
Menandro estis la amiko, kunulo kaj eble lernanto de Teofrasto (la posteulo de Aristotelo en la peripateta skolo de filozofio), kaj li havis intimajn rilatojn kun la atena diktatoro Demetrio de Falerono. Li ĝuis la patronadon de Ptolemeo la 1-a Soter (la makedona generalo sub Aleksandro la Granda kiu fariĝis reganto de Egiptio kaj fondinto de la ptolemea dinastio), kvankam li preferis la sendependecon de sia vilao en Pireo, proksime de Ateno, kaj la kompanion de sia amantino, la kortizanino Glycera.
Laŭ kelkaj raportoj Menandro dronis dum banado en la haveno de Pireo, ĉirkaŭ 291 a.K. Li estis honorita per tombo sur la vojo kondukanta al Ateno, kaj multaj supozataj bustoj de li postvivas.
Verkoj
Menandro estis la aŭtoro de pli ol cent komedioj dum kariero daŭranta ĉirkaŭ 30 jarojn, produktante la unuan, «La memturmentanto» (nun perdita), en la aĝo de ĉirkaŭ 20 jaroj. Li gajnis la premion ĉe la drama festo Lenaia ok fojojn, rivalata nur de sia samtempulo Filemono. Lia rekordo ĉe la pli prestiĝa konkurso de la Urba Dionizio estas nekonata sed eble estis same spektakla (ni scias ke «Dyskolos» gajnis premion en la Dionizio en 315 a.K.).
Liaj teatraĵoj havis lokon en la norma literaturo de okcidenta Eŭropo dum pli ol 800 jaroj post lia morto, sed iam liaj manuskriptoj estis perditaj aŭ detruitaj, kaj ĝis la fino de la 19-a jarcento, ĉio kio estis konata pri Menandro estis fragmentoj cititaj de aliaj aŭtoroj. Tamen, serio de malkovroj en Egiptio en la 20-a jarcento substancie pliigis la nombron de ekzistantaj manuskriptoj, kaj ni nun havas unu kompletan teatraĵon, «Dyskolos» («La grumblulo»), kaj kelkajn longajn fragmentojn el tiaj teatraĵoj kiel «La arbitracio», «La knabino el Samoso», «La tondita knabino» kaj «La heroo».
Reliefo de Menandro kun maskoj de la Nova Komedio
Li estis admiranto kaj imitanto de Eŭripido, kiun li similas en sia analizo de la emocioj kaj sia akra observado de la praktika vivo. En la streĉa politika klimato post la makedona konkero, greka komedio foriris de la aŭdaca persona kaj politika satiro de Aristofano al la pli sekura, pli ĉiutaga temaro de la tiel nomata Nova Komedio. Anstataŭ mitaj intrigoj aŭ politika komento, Menandro uzis aspektojn de la ĉiutaga vivo kiel temojn por siaj teatraĵoj (kutime kun feliĉaj finoj), kaj liaj roluloj estis severaj patroj, junaj amantoj, ruzaj sklavoj, kuiristoj, farmistoj ktp., parolantaj en la samtempa dialekto. Li tute forlasis la tradician grekan Ĥoron.
Li ankaŭ similis Eŭripidon en sia ŝato de moralaj maksimoj, kaj multaj el liaj maksimoj (kiel «la propraĵo de amikoj estas komuna», «tiuj kiujn la dioj amas mortas junaj» kaj «malbonaj komunikadoj koruptas bonajn manierojn») fariĝis proverbaĵoj kaj estis poste kolektitaj kaj publikigitaj aparte. Malsame al Eŭripido, tamen, Menandro ne volis uzi artefaritajn intrigajn rimedojn kiel la «deus ex machina» por solvi siajn intrigojn.
Li estis konata pro la delikateco kaj akreco de siaj karakterizadoj, kaj li multe faris por movi komedion al pli realisma reprezentado de la homa vivo. Tamen, li ne hezitis adopti la maldecan stilon de Aristofano en multaj el siaj teatraĵoj, kaj iuj el liaj temoj inkluzivis junan amon, nedeziratajn gravedecojn, longe perditajn parencojn, kaj ĉiaspecajn seksajn malfeliĉojn. Li estis akuzita de kelkaj komentistoj pri plagiato, kvankam reverkadoj kaj varioj de pli fruaj temoj estis ordinaraj en tiu tempo, kaj estis konsiderataj ĝenerale akceptita tekniko de teatraĵverkado. Multaj postaj romiaj dramistoj, kiel Terencio kaj Plaŭto, imitis la stilon de Menandro.
